از چشم است ؛ چنان كه در جاى خود محقق شده است ، و لذا بعضى وقتها كه خواب بر چشم غلبه مىكند بر گوش غلبه نمىكند .
«
وَ عَلى أَبْصارِهِمْ
» عطف است بر «
عَلى قُلُوبِهِمْ
» و يا متعلق به فعل محذوف است ؛ يعنى ، « جعل على ابصارهم » اگر بعد از آن منصوب باشد ( غشاوة خوانده شود ) خبر مقدّم است ؛ در صورتى كه ما بعدش مرفوع خوانده شود و يا مبتدائى است كه مرفوع آن از خبر كفايت مىكند و به جاى خبر مىنشيند .
ابصار جمع بصر است ، و آن ديدن چشم يا عضو مخصوص يا قوّهء نهاده شده در روح و عصب ميان تهى كه به سوى دو چشم كشيده شده است ؛ مىباشد . اين قوّه نيز چون قوّهء شنوايى ، مرتبهاى از مراتب روان آدمى است . و آن نيز علاوه بر روزنهء به سوى بيرون دو روزن ديگر دارد .
منظور از مهر زدن و بستن هرجا كه به صورت مطلق گفته شود ، مهر كردن روزنهاى است كه راه به عالم بالا دارد ؛ و همچنين است حجاب و پردهء آن .
« غشاوة » كلمه غشاوة به نصب و رفع خوانده شده است و فاء الفعل نيز به سه حركت قرائت گرديده است و نكره آمدن آن بدليل اهميّت دادن و بزرگ كردن آن مىباشد .
«
وَ لَهُمْ عَذابٌ
عَظِيمٌ
» عطف بر قول خداى تعالى (
عَلى أَبْصارِهِمْ
) بر (
خَتَمَ اللَّهُ
) است .
[ سوره البقرة ( 2 ) : آيه 8 ]
وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يَقُولُ آمَنَّا بِاللَّهِ وَ بِالْيَوْمِ الْآخِرِ وَ ما هُمْ بِمُؤْمِنِينَ ( 8 )
ترجمه :
و از مردمان كسانى هستند كه مىگويند به خدا و روز واپسين گرويدهايم درحالىكه آنان از گرويدگان نيستند . « 1 »
هامش
( 1 ) در مورد شأن نزول اين آيه و آيات بعد كه مربوط به منافقين است . عموم تفسيرها اشاره دارد به اينكه مراد عبد اللّه بن ابى سلول ، و معتب بن قشير و اتباع ايشان است