و از امير المؤمنين ( ع ) روايت شده است كه : خداوند ، در دين ما و در دنيا و آخرت به ما رحيم است ؛ كه دين را بر ما سبك و آسان قرار داده ؛ به ما رحم مىكند ؛ ازآنرو ، كه ما را از دشمنان خودش جدا و متمايز مىسازد .
رحمت رحيمى كه به معنى رضا در برابر خشم و غضب است مانند صورت است براى رحمت رحمانى ، و آن رحمت رحمانى ، مادّه است براى رضا و غضب زيرا رحمت رحمانى چون افاضهء وجود و كمالات موجود ، است . لذا ، نسبت به بعضى موجودات كه اختيار داشته و با اراده و اختيار از حق نافرمانى مىكنند ؛ به صورت خشم و غضب ظاهر مىشود نسبت به آنها كه اختيار دارند و اطاعت مىكنند به صورت خشنودى جلوه مىكند و رحمتى كه بر غضب پيشى دارد ؛ همين رحمت . رحمانى است نه رحمت رحيمى .
ممكن است رحمت رحيمى باشد كه در اين صورت منظور از پيشى داشتن رحمت بر غضب ، تعلّق آن به افراد مكلّف است بر حسب اقتضاى فطرتشان « 1 » ، چنان كه : قبلا بيان شد و از آنچه كه ذكر شد علت قرار گرفتن اسم بين حرف جر و اللّه و تقديم اللّه بر رحمان و تقديم رحمان بر رحيم دانسته شد .
و خداى تعالى با لفظ « اللّه » به جامعيّت حقّ تعالى و با لفظ رحمن به مبدئيت و آغاز ، و با رحيم به مرجعيت و بازگشت اشاره دارد ، و خداى تعالى جميع اضافاتش را در اين دو صفت جمع نموده است . چون حروف لفظى در برابر مراتب وجود عينى قرار و گوياى آن مىباشند ؛ لذا ، هر يك از آنها به مرتبهاى از آن اشاره دارد .
هامش
( 1 ) يعنى هر اندازه كه فطرتشان اقتضا كند رحمت بر غضب پيشى دارد .