ضربهء مهلك به دشمن سهيماند و خوب مىتوانند به كمك همديگر ضرب شست مؤثرى به حريف وارد سازند . پشت سر صف اول ، صفوف كمكى و پشت سر آنان تيراندازان قرار مىگيرند .
ما نبايد در صفوف مقدم آن دستهاى را قرار دهيم كه براى مبارزهء تنبهتن عاجزند و نمىتوانند حريف را از نزديك هدف تير خود قرار دهند . درصورتىكه همان تيراندازان ، وقتى پشت سر صفوف مبارز قرار بگيرند ، بهخوبى مجال و فرصت دارند كه با تير و كمان خود مهاجمين دشمن را هدف قرار دهند و از پا درآورند . هر صفى بايد بنا به استعداد سلاح خود و به اقتضاى برد تير از دشمن فاصله بگيرد تا ضربهاش در حريف قاطع باشد و كمكش براى خودى نافع گردد . در پشت سر تيراندازان بايد قواى ذخيره قرار گيرد . به همان قرار كه خانهاى كه شالوده و بنياد آن سست و سقفش متزلزل باشد دوام و ثبات نخواهد يافت هيچ سپاهى مادام كه صفوف مقدم و همچنين عقبهء آن از سربازان آزموده و مجرب حفظ نشده باشد نيرومند نيست و از ميدان كارزار پيروز و فاتح بيرون نخواهد آمد . پس بر شماست كه صفوف خود را بههمين نحوكه معين كردم مرتب سازيد . شما سركردگان صفوف دوم ، سربازان خود را پشت سر دستهء مقدم و شما اى فرماندهان تيراندازان ، افراد خود را پشت سر آنان قرار دهيد و شما فرماندهان ذخيره كه در عقب سپاه قرار داريد ، مراقب باشيد و سربازانتان گوش به زنگ حركت صفوف باشند ؛ سربازانى را كه خوب مىجنگند تشويق كنيد و به كسانىكه تحت استيلاى ترس و هراس قرار گرفتهاند كمك رسانيد و چنانچه بىغيرتى از كارزار دست كشيده سخت تهديدش كنيد تا همه مانند يك فرد واحد بكوشند و چنانچه فرد خاينى خواست پشت به دشمن آورد در دم او را به قتل رسانيد . بر كسانى كه در صفوف مقدم مىجنگند واجب است كه با عمل خويش سرمشق ديگران باشند و با سخنان هيجانآور قلوبشان را تهييج نمايند . ولى شما كه در عقبهء سپاه قرار گرفتهايد بايد نسبت به افراد ترسو و خاين از دشمنان مخوفتر باشيد . اين است دستورالعمل كلى شما . و اما تو اى اوفراتاس ، مراقبت ارابهها و ادوات جنگى را بهعهده دارى . بايد ارابهها تا حد امكان در مجاورت هنگها حركت كنند . تو ، اى دائوكوس ، فرمانده سربازان محافظ ارابهها هستى بايد سربازانت در اطراف ارابهها مرتبا پاس دهند و حركت كنند . احدى نبايد آنى از صف خود خارج شود و چشم از ارابهاى كه نگهبانىاش به او واگذار شده برگرداند . تو اى كاردوكاس ، كه تخت روان زنان را نگهبانى مىكنى بايد پشت سر ارابههاى جنگى باشى . ارابهها بايد پشت سر هم در طول يك صف ممتد باشند تا عظمت و قدرت سپاه ما در دل خصم رعب بيشترى توليد كند . اگر به خيال محاصرهء ما افتاد آنقدر طول صفوف را زياد و قواى خود را بگستراند و در زمينهاى ناهموار منبسط شود تا از قدرتش كاسته گردد .
اين هم دستورالعمل شما اى آرتائوز ، و تو اى آرتاژرساس ، هريك با دستههاى هزارنفرى
كورشنامه ( فارسى ) — صفحة 185
مساهمون: گزنفون
ص١٨٥