به صورت تنافى ميان دو جعل منحصر است ؛ براى اين كه مدلول دليل فقط جعل است .
بر اين اساس گفتهاند كه تعارض ، تنافى ميان دو مدلول دو دليل است .
5 . در حالت ورود ، گاه دليل وارد موضوع دليل مورود را نفى مىكند [ ؛ مانند آنكه دليل محرز قطعى ، موضوع ادلهء اصول عملى را ، كه « شك » باشد ، نفى مىكند . ] و گاه دليل وارد ، فردى براى موضوع دليل مورود ايجاد مىكند ؛ مانند دليل حجيت اماره نسبت به دليلى كه مىگويد فتوا دادن بر اساس حجت جايز است .
6 . تنافى ميان مدلول دو دليل گاه ذاتى است ؛ مانند تنافى ميان « صلّ » و « لا تصلّ » و گاه عرضى است ؛ مانند تنافى ميان « صلّ الظهر » و « صلّ الجمعة » ؛ چون ما از خارج علم اجمالى داريم كه در ظهر روز جمعه تنها يكى از اين دو نماز واجب است . پس هركدام به مدلول التزامىاش ديگرى را نفى مىكند .
دروس في علم الأصول ( الحلقة الأولى ) ( قواعد كلى استنباط ) ( فارسى ) — صفحة 447
مساهمون: السيد محمد باقر الصدر
ص٤٤٧