آن ضعيفه به سفر مكة كه رفت مشرف شد وبرگشت . وبعد از دو سه ماه كه گذشت
بناى أو چنين شد كه دو طاق آب وملك در دو قنات داشت يكى داير ويكى باير ، كه
قيمت اينها مبلغ سيصد وپنجاه تومان مىشود ، وقف نموده باشد : به اين نحو كه مداخل
آنها به مصارف فقرا برسد ، كه توليت آن تا حيات آن باقي است با خود باشد ، وبعد از فوت
أو با برادر وشوهر أو باشد ، بعد از فوت آن دو نفر با حاكم شرع باشد . در آن أوقات
في الجملة ناخوشى به هم رسانيد وشخص عالمي را طلبيد وآن دو طاق آب وملك را وقف
كرد ، وصيغه را هم جارى نمود .
واز راه احتياط كه مبادا بعد فقير شود از دو عالم مجتهد اين مسأله را تحقيق نمود كه
( هر گاه دو طاق آب وملك بيست تومان مثلا منافع داشته باشد هيجده تومان آن را
مىتواند حق التولية از براي خود قرار دهد يا نه ) ؟ آن دو نفر مجتهد تجويز كرده
بودند واز اين قرار صيغه را جارى كرده بوده است . وبعد از چند روزى اين مسأله را از
مجتهد ديگر سؤال كرده بودند آن مجتهد گفته بوده است كه ( حق التولية كه به اين قدر
باشد ، صحيح نيست . ) . آمده بودند وبه آن ضعيفه گفته بودند كه ( فلان مجتهد
حق التواليه چنينى را صحيح نمىداند . شما راضى هستيد كه اگر اين وقف صحيح نباشد
اين آب وملك را به ما ببخشى كه بعد از فوت تو ما به مصارف خيرات تو رسانيم ) ؟ .
ضعيفه گفت ( غرض من اين است كه اين تنخواه به فقرا برسد ) وساكت شد .
ودر روزى كه اين دو طاق آب وملك [ را ] وقف كردن اين وصيت را هم كرد كه ( ثلث مال
مرا به اين مصرف برسانيد ، وجنازة مرا به نجف اشرف برسانيد ، وسى سال صوم وصلات
از براي من بگيريد ، وتتمه ثلث را به فقرا بدهيد ) . واز وصيت سابق هيچ حرف نزده بود .
وبعد از چند روزى ضعيفه فوت شد . در اين صورت آن وقف صحيح است يا نه ؟ وآن
وصيت أو ل با وجود اين دخل وتصرفات به جا مىماند يا نه ؟ وهر گاه وقف صحيح
نباشد به وصيت أول بايد عمل كرد يا نه ؟ واگر وقف صحيح باشد در آن يك طاق
قنات باير هم صحيح است يا نه ؟
جواب : أولا موصى حاكم شرع [ را كه ] وصى نموده ، معلوم نيست . اگر حاكم شرع
معينى است خوب است ، والا پس وصى تعيين نكرده ، ودر آن وقت ولايت واختيار وصايت
با حاكم شرع است هر كي [ را ] أو بخواهد أو باشد . وثانيا مراد از اين كه ( سيصد تومان از
مال من بايد به فقراى سادات وعوام بالسوية برسد ) هم معلوم نيست . هر چند ظاهر اين
جامع الشتات ( فارسي ) — صفحة 306
مساهمون: الميرزا القمي
ص٣٠٦