اين بنده را مالي وملكي باقي نيست . واحدى را در آن حقي ودعوائى نيست . وسواي
شصت هزار روپيه كه در صدر ذكر شد ديگر دينارى وجه ( 1 ) براي خود نگذاردهام .
وبعضي از فضلاى عصر فتوى به صحت وصيت أخير داده . متمسك شده به اين كه
قول وتصرف ( ذي اليد ) در ( ما في اليد ) خود ، ممضى ونافذ است ، واين منافاة ندارد
با اين كه سابق بر اين مال اولادش را ولايتا در تصرف داشته . چون علم به بقاى عين مال
آنها در اين حال نيست .
وبه جهات مختلفه اين فتوى را صحيح نمىدانيم . چون ظاهر بلكه صريح عبارت
( جمله مال از فرزندان مذكور است ) اين است ( 2 ) كه على سبيل التخمين
شراكتى كه داشته است با آن دو طفل ( 3 ) در مال موهوب به ايشان وما يملك خود ، [ را ] به
اين نهج تفريق نموده كه أصل مال خود را شصت هزار روپيه قرار داده وتعيين كرده ،
وأصل وجه موهوب [ را ] به ايشان داده با منافع أيام شراكت [ وبا ] ما بقي از جنس ونقد
ومطالبات وغيره . پس چنان كه بعد از اين اقرار - به اين كه مجموع ما بقي مال ايشان است از
باب أصل ومنافع مال شراكت ، ومرا مالي نيست سواي شصت هزار روپيه - [ اگر ] ذكر
هامش
1 : اين جمله در متن پاسخ ميرزا ( ره ) به صورت ( جبه ودينارى براي خود نگذاشتهام ) تكرار شده .
2 : عبارت نسخه : . . . صريح عبارت بنابر اين كه سابق به موجب هبه نامه جمله مال از فرزندان است مذكور اين
است .
3 : نسخه : بدل : با آن دو صبيه . - توضيح : گويا يكى از نسخه برداران نتوانسته مسأله را به طور صحيح در ذهن
خود تصوير كند وچنين پنداشته كه تفاوت وصيت أخير با وصيتهاى قبلي اين است كه ابتدأ پانزده هزار
روپيه به دو دختر وصيت كرده بوده . سپس در وصيت أخير همه چيز را به دو پسر داده . وهم چنين ابتدأ أثاث
البيت را به دخترها داده بوده كه بعدا پشيمان شده وبه پسرها داده است .
در حالي كه موضوع فقط ميان دو پسر ( دو صبي ) وخود پدر است . وسخن در اين است كه اگر وصيت
أخير صحيح باشد همه چيز غير از شصت هزار روپيه مال دو پسر مىشود . واگر وصيت أخير باطل باشد حق
دو پسر همان پانزده هزار روپيه ومنافع آن ( به قدر الحصة از مال الشركة يا مال المضاربة ) مى شود . وبقيه به
عنوان مال ميراث ميان دو پسر مذكور وساير ورثه ( كه احتمالا نامادرى بوده ) تقسيم مىشود .
نسخه بردار مذكور هر كسى بوده خدايش بيامرزد ، بر أساس تصور خودش چنان بلائي بر سر مسأله
آورده وجملاتى بدان افزوده كه موجب گرديد زمان مديدى براي اصلاح آن صرف شود .