محمّد صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و نسبت نارواى شرك
سؤال : تأويل اين آيه كه در خطاب به پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم مىفرمايد :
لَئِنْ أَشْرَكْتَ لَيَحْبَطَنَّ عَمَلُكَ وَ لَتَكُونَنَّ مِنَ الْخاسِرِينَ
« 1 » چيست ؟ چگونه اين خطاب متوجّه كسى شده است كه شرك و ارتكاب گناه بر او روا نمىباشد ؟
پاسخ : در تفسير اين آيه گفته شده است كه مخاطب ، پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم بوده است امّا مراد آن ، پيروان حضرتش مىباشند . از ابن عبّاس رضى اللّه عنه نقل شده است كه : قرآن به « إيّاك أعني و اسمعى يا جاره » ( تو را مىخوانم امّا اى همسايه تو بشنو . [ به در مىگويند تا ديوار بشنود ] ) نازل شده است . نظير چنين بيانى ، آيه
يا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِذا طَلَّقْتُمُ النِّساءَ فَطَلِّقُوهُنَّ لِعِدَّتِهِنَّ وَ أَحْصُوا الْعِدَّةَ
« 2 » است . « آنان را طلاق دهيد » [ با خطاب جمع ] در اين آيه نشان مىدهد كه خطاب ، متوجّه ديگران ، است نه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم .
پاسخ ديگر : اين خبر متضمّن تهديد است و نمىتوان آن را متوجّه عموم ندانست بهويژه آنكه تهديدكننده ( خداوند ) مىداند آنچه كه وى را مخاطب تهديد قرار دهد از آن حضرت ، سرنمىزند . امّا ناگزير بايد انجام آن در توان حضرتش باشد . و به اين دليل ، خداوند همهء تهديدهاى قرآن را عامّ و متوجه كسانى كه مىتوانند مخاطب تهديد باشند ، قرار مىدهد و همهء كسانى را كه مىداند مرتكب چنين گناهانى نمىشوند نيز در رديف ديگران مىداند .
بهاضافه آنجا كه مىفرمايد :
لَئِنْ أَشْرَكْتَ لَيَحْبَطَنَّ عَمَلُكَ
« 3 » از نظر تقدير و شرط مذكور در آن ، چيزى بيش از كلام خداوند در جايى ديگر ، يعنى
لَوْ كانَ فِيهِما آلِهَةٌ إِلَّا اللَّهُ لَفَسَدَتا
« 4 » نيست و همان گونه كه ناممكن بودن وجود دوّمى ( شريك ) براى خداوند متعال قطعى است . [ امكان شرك ورزيدن براى پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم وجود دارد امّا ايشان قطعا چنين نكردهاند . ]
شيعه ، در تأويل اين آيه نيز پاسخى منحصر به فرد دارد . به اعتقاد ما وقتى كه پيامبر ( ص ) در همان آغاز امامت ، امير مؤمنان ، على عليه السّلام را پس از خود بهطور آشكار اظهار
هامش
( 1 ) - زمر ( 39 ) آيهء 65 . اگر شرك بورزى كارهايت تباه مىشود و از زيانكاران خواهى بود .
( 2 ) - طلاق ( 65 ) آيهء 1 . اى پيامبر ! هرگاه زنان را طلاق مىدهيد به وقت عدهء آنان طلاق دهيد و زمان عدّه را بشماريد .
( 3 ) - زمر ( 39 ) آيهء 65 .
( 4 ) - انبياء ( 21 ) آيهء 22 . اگر در آسمان و زمين خدايانى بودند ، به فساد و تباهى كشيده مىشد .