مورد عتاب خود قرار نداد ؟ آيا نفرمود :
عَبَسَ وَ تَوَلَّى أَنْ جاءَهُ الْأَعْمى وَ ما يُدْرِيكَ لَعَلَّهُ يَزَّكَّى أَوْ يَذَّكَّرُ فَتَنْفَعَهُ الذِّكْرى
« 1 » . [ و اگر چنين باشد ] اين توبيخ ، لااقل به عنوان يك گناه صغيره محسوب مىشود .
پاسخ : ظاهر آيه ، نشانگر خطاب و توجّه آن به پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم نيست . بلكه صرفا يك خبر مىباشد كه در آن دربارهء كسى كه از او خبر داده شده است ، بيان صريحى وجود ندارد . بهاضافه با اندكى تأمّل آشكار مىشود كه شخص مورد نظر و توبيخشده ، كسى جز پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم مىباشد زيرا [ بهزعم ناآگاهان ] پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم در برخورد با دشمنان چنين نبودهاند چه رسد به آنجا كه مخاطب حضرتش ، مؤمنانى هدايتجو باشند . در ادامه ، شخص مورد نكوهش در آيه ، به توجّه به ثروتمندان و تغافل از تهيدستان وصف مىشود كه اين نيز صفتى غير قابل اسناد به آن حضرت صلّى اللّه عليه و آله و سلّم است . چنين رفتارى ، شباهتى با روح بزرگ و علاقهمندى ايشان نسبت به پيروان خود و توجّه و دلسوزى حضرتش نسبت به آنان ندارد .
چگونه مىتوان
وَ ما عَلَيْكَ أَلَّا يَزَّكَّى
« 2 » را خطاب به آن حضرت دانست در حالى كه او براى دعوت و بيدارى برانگيخته شده است ؟ ! آيا مىتوان چنين مسئوليتى را متوجّه حضرتش ندانست ؟ در حالى كه اين سخن تشويقى براى كنار گذاشتن حرص آن حضرت نسبت به ايمان آوردن مردم مىباشد .
بهعلاوه ، گفته شده است كه اين سوره دربارهء يكى از اصحاب پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم كه متّصف به چنين اخلاقى بوده است ، نازل گرديد و ما اگر در تعيين دقيق كسى كه اين آيات دربارهء او نازل شده است ، توجّه كنيم ، بهطور قطع و با يقين كامل مىيابيم كه شخص مورد نظر پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم نبوده است . زيرا كدام عامل دوركننده و بيزاركنندهاى ، از ترشرويى در مقابل اهل ايمان ، تغافل از آنان و روى نمودن و توجّه به ثروتمندان و كافران وجود دارد ؟ در حالى كه خداوند ، پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم را از رذائلى كمتر از اين حدّ پاك و مبرّا نموده است ؛ رذائلى بسيار كمتر از اين صفت ، كه موجب رميدن و دور شدن مردم مىشود .
هامش
( 1 ) - عبس ( 80 ) آيهء 1 - 4 . روى درهم كشيد و پشت كرد آنگاه كه مرد نابينا نزد او آمد و تو چه مىدانى شايد او مردى پارسا و پاكيزه باشد يا به ياد خدا آيد و ذكر حق او را سودمند افتد .
( 2 ) - عبس ( 80 ) آيهء 7 . و [ در صورتى كه اگر او ايمان نياورد . ] تكليفى بر تو نيست .