داشتند ، گروهى از قريشيان نزد آن حضرت آمدند و گفتند : اى پيامبر ! مردم ، تازهمسلمانند و نمىتوانند قبول كنند كه پيامبرى در شما و امامت در پسر عمويتان ، على ابن ابى طالب عليه السّلام باشد ، بنابراين اگر آن را به ديگرى وامىگذاشتيد بهتر بود ، حضرتش به ايشان فرمود : ما فعلت ذلك برأيي فأتخيّر فيه ، لكنّ اللّه تعالى أمرني به و فرضه علىّ . يعنى : من با نظر خود چنين نكردهام بلكه خداوند متعال به من دستور داد و [ اعلام ] آن را بر من واجب نمود . به آن حضرت گفتند : حال كه به خاطر ترس از پروردگارت ، حاضر به انجام چنين كارى نيستى ، پس مردى از قريشيان را شريك او ( على عليه السّلام ) به جانشينى خود قرار ده تا مردم به او توجّه كرده ، كار تو به انجام رسيده ، مخالفتى با تو نكنند . و آنگاه اين آيه نازل شد و مراد از : أشركت در آن قرار دادن شريكى براى على عليه السّلام در امر جانشينى حضرتش بود كه اگر چنين مىكرد ، كارهايش تباه مىگرديد .
بنا به اين تأويل ، باز سؤال نخست باقى است ، زيرا اگر خداوند متعال مىدانست كه آن حضرت چنين نكرده و به دليل ملكهء عصمت ، با فرمان او مخالفتى نمىورزد ، جهت تهديد چه بوده است ؟ بنابراين هيچ گريزى جز به بازگشت به آنچه پيش از اين بيان داشتيم ، وجود نخواهد داشت .
محمد صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و گناه
سؤال : جهت اين گفته خداوند متعال كه مىفرمايد :
يا أَيُّهَا النَّبِيُّ لِمَ تُحَرِّمُ ما أَحَلَّ اللَّهُ لَكَ تَبْتَغِي مَرْضاتَ أَزْواجِكَ وَ اللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ
« 1 » چيست ؟ آيا ظاهر اين خطاب متضمّن عتاب و نكوهش نيست ؟ آيا عتاب به چيزى جز گناه ، بزرگ يا كوچك ، تعلّق مىگيرد ؟
پاسخ : در ظاهر آيه آنچه كه مقتضى عتابى باشد ، وجود ندارد . چگونه خداوند متعال حضرتش را به خاطر آنچه گناهى شمرده نمىشود ، عتاب مىكند ؟ به عبارتى اينكه مرد ، يكى از زنانش را به دليلى تحريم كند ، قبيحى نيست و گناهى به حساب نمىآيد . بهاضافه ، بعيد نيست كه كلام خداوند متعال
( لِمَ تُحَرِّمُ ما أَحَلَّ اللَّهُ لَكَ تَبْتَغِي مَرْضاتَ أَزْواجِكَ )
« 1 » از باب اظهار همدردى و شكوه به خاطر تحمّل سختى در راضى كردن همسرانش ، صادر شده باشد ؛ اگرچه
هامش
( 1 ) - تحريم ( 66 ) آيهء 1 . اى پيامبر ! چرا آنچه را خداوند حلال نموده است [ بر خود ] حرام مىكنى ؟ آيا خشنودى همسرانت را مىجويى ؟ خداوند ، بخشنده و مهربان است .