سليمان عليه السّلام و نسبت نارواى آزمندى
سؤال : دعاى حضرت سليمان عليه السّلام آنجا كه مىگويد :
رَبِّ اغْفِرْ لِي وَ هَبْ لِي مُلْكاً لا يَنْبَغِي لِأَحَدٍ مِنْ بَعْدِي إِنَّكَ أَنْتَ الْوَهَّابُ
« 1 » به چه معنى است : آيا ظاهر سخن ، حكايت از آزمندى و زيادهطلبى آن حضرت ندارد ؟ چه اينكه تنها به خواستن « ملك » ( حكومت و قدرت ) ، بسنده نكرد ، و عدم اعطاى آن به ديگرى را نيز به دعاى نخست خود افزوده است .
پاسخ : پيش از اين ثابت شد كه پيامبران عليهم السّلام ، تنها چيزهايى را از خداوند مىخواهند كه در خواستن آن مجاز باشند . بهخصوص هنگامى كه مورد خواهش ، چيزى ( پديدهاى ) شناخته شده است و پيروانشان از آن آگاهند . [ از نظر عقل نيز ] ناممكن نيست كه خداوند متعال ، حضرت سليمان عليه السّلام را از اين امر آگاه كرده باشد كه اگر او « ملكى » ( قدرتى [ عظيم ] ) ويژهء خود بخواهد ، براى آن حضرت شايستهتر و رواتر است زيرا سودمندى آن براى آيين الهى وى بيشتر و عمل به اوامر الهى در آن فزونتر خواهد بود و اگر كسى جز سليمان عليه السّلام چنين خواهشى را ابراز دارد ، به دليل اينكه صلاح وى در آن نيست ، دعايش اجابت نخواهد شد . و اگر كسى در دعاى خود به چنين شرطى تصريح كند و بگويد : « خدايا مرا بىنيازترين مردم روزگار قرار ده و چيزى را روزيم كن كه با وجود آن ، با هيچكس برابر نباشم » . به شرط آنكه بدانى داشتن آن نعمتها براى من شايستهتر است و مرا به آنچه از من مىخواهى نزديكتر مىكند ، بىشك اينچنين خواهشى از او پسنديده و زيباست و نمىتوان به خواهندهء آن ، بخل و آزمندى را نسبت داد .
به اعتقاد ابو على جبائى مانعى ندارد كه پيامبر چنين دعايى را بدون اجازه ( اذن پروردگار ) اظهار كند مشروط بر آنكه چنين قيدى ( شرطى ) را در نظر داشته باشد . امّا چنين نباشد كه بهطور قطع آن را در حضور پيروانش ابراز نمايد و آن را بر زبان نياورد .
جهت ديگر : ممكن است تنها دليل آن حضرت براى ابراز چنين خواهشى آن باشد كه « ملك » او ( گستردگى دامنهء حكومتش ) ، نشانهاى براى اثبات پيامبرى آن حضرت ، در برابر ساير پادشاهان و قدرتمندان غير پيامبر بوده است . با اين تأويل ، مراد از
لا يَنْبَغِي
هامش
( 1 ) - ص ( 38 ) آيهء 35 . پروردگارا ! مرا ببخش و ملكى را روزيم كن كه سزاوار هيچكس پس از من نباشد . همانا تو بسيار بخشندهاى .