خود به من گذارد ، من بسازم كارهاى وى را
« وَ مَنْ يَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ إِنَّ اللَّهَ بالِغُ أَمْرِهِ »
. 334
( 22 ) اى درويش ! توكّل ثمرهء ايمان است . ايمان هركه قوىتر باشد ، توكّل وى درستتر بوده يعنى هركه را ايمان باشد به هستى و يگانگى خدا ، او به يقين بداند كه خدا داناست به همه چيز و تواناست بر همه چيز ، و رحمت و عنايت او در حق بندگان زياده از آن است كه رحمت و عنايت مادر در حق فرزند ، بلكه هيچ نسبت ندارد رحمت و شفقت مادر به رحمت و شفقت حق . شفقت مادر در حق فرزند هم اثر شفقت حق تعالى است در حق بندگان خود .
( 23 ) اى درويش ! حقيقت توكّل آن است كه بنده به يقين بداند كه خداى تعالى قادر است بر روزى رسانيدن بندگان ، و با آنكه قادر است ، وعده كرده است كه روزى بندگان بر من است ، و به يقين بداند كه خداى تعالى وعدهء خود خلاف نكند . چون اينها به يقين دانست ، و اعتماد بر كرم و فضل خداى كرد ، و دل وى آرام گرفت ، و ازين نمىگردد ، توكّل بنده تمام شد .
( 24 ) اى درويش ! توكّل درست از يقين درست پيدا مىآيد . يقين هركه تمامتر بود ، توكّل وى درستتر بود . و يقين در دل است ، و توكّل كار دل است . چون دل آرام گرفت ، خدا روزى بندگان مىرساند ، و كار بندگان مىسازد ، اگر در ظاهر بنده كارى كند يا نكند ، و به كسى مشغول شود يا نشود ، و مباشرت اسباب كند يا نكند ، نقصانى در توكّل وى نيايد . اگر به در حاكمى رود ، به يقين بداند كه قاضى حاجت خداى است . اگر به نزديك طبيب رود 335 ؛ به يقين داند كه شفاى بنده از خداى است ، و مانند اين .
( 25 ) اى درويش ! بايد كه متوكّل را اعتماد برمال ، و اعتماد بر كسب ، و اعتماد بر اسباب نباشد ، اعتمادش بر كرم و فضل خدا باشد .
( 26 ) چون حقيقت توكّل را دانستى ، اكنون بدانكه كسانى كه عيال دارند ، اگر كسب كنند ، و اگر ذخيره نهند ، توكّل ايشان را زيان ندارد ، امّا بايد كه نفقهء يكساله بيش ننهند ، و كسب بر وجه حلال كنند ، و در معامله كم ندهند ، و زياده نستانند ، و رحمت و شفقت در هيچ موضع فرونگذارند . و كسانى كه عيال ندارند ، و مجرّداند ، اگر ايشان را چناناند كه روزى چيزى خوردنى به ايشان نرسد ، و اندرون ايشان متفرق و پراكنده شود ، و انتظار كشند كه كسى چيزى خوردنى بهپيش ايشان برد ، بايد كه به كسب مشغول شوند .