تحصيل خط و تحصيل علوم و تدبير معاش سرور اين ملائكه است . نامش جبرئيل است و جبرئيل سبب علم عالميان است . و گرده آسمان سوّم است ، و نمودار فلك زهره است ، از جهت آنكه زهره گردهء عالم كبير است . و درين فلك ملائكه بسياراند ، و ملكى كه موكّل است بر نشاط و فرج و شهوت سرور اين ملائكه است . و دل آسمان چهارم است ، و نمودار فلك شمس است ، از جهت آنكه شمس دل عالم كبير است . و درين فلك ملائكه بسياراند ، و ملكى كه موكّل است بر حيات سرور اين ملائكه است ، و نامش اسرافيل است ، و اسرافيل 173 سبب حيات عالميان است . و مراره آسمان پنجم است ، و نمودار فلك مريخ است ، از جهت آنكه مريخ مرارهء عالم كبير است . و درين فلك ملائكه بسياراند ، و ملكى كه موكّل است بر قهر و غضب و ضرب و قتل سرور اين ملائكه است . و جگر آسمان ششم است ، و نمودار فلك مشترى است ، از جهت آنكه مشترى جگر عالم كبير است . و درين فلك ملائكه بسياراند ، و ملكى كه موكّل است بر رزق سرور اين ملائكه است . و نامش ميكائيل است ، و ميكائيل سبب رزق عالميان است ، و سپرز آسمان هفتم است ، و نمودار فلك زحل است ، از جهت آنكه زحل سپرز عالم كبير است . و درين فلك ملائكه بسياراند ، و ملكى كه موكّل است بر قبض ارواح سرور اين ملائكه است ، و نامش عزرائيل است . و عزرائيل سبب قبض ارواح عالميان است . و روح حيوانى كرسى است ، و نمودار فلك ثابتات است ، از جهت آنكه فلك ثابتات كرسى عالم كبير است . و درين فلك ملائكه بسياراند ، و روح نفسانى عرش است ، و نمودار فلك الافلاك است ، از جهت آنكه فلك الافلاك عرش عالم كبير است و عقل خليفهء خداست ، و اعضاء مادام كه نشو و نما ندارند ، نمودار معادناند ، و چون نشو و نما پيدا آمد ، نمودار نباتاتاند ، و چون حس و حركت ارادى پيدا آمد نمودار حيواناند .
فصل چهارم در بيان آدم و حوّا
( 14 ) بدانكه چنانكه در عالم كبير آدم و حوّا و ابليس هستند ، در عالم صغير هم هستند . و چنانكه در عالم كبير سباع و بهايم و شياطين و ملائكه هستند ، در عالم صغير هم هستند .
( 15 ) اى درويش ! انسان عالم صغير است ، و عقل آدم اين عالم است ، و جسم حوّاست و