گفت : هر كه از شما ماه رمضان اندر يابد روزه داريد « 1 » ، زن و مرد و پيرو جوان و بيمار و درست و حاضر و مسافر اندرين داخل بود . و روزه فريضه گشت بر همه كس .
پس خواست كه آسان گرداند ، گفت :
وَ مَنْ كانَ مَرِيضاً أَوْ عَلى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ
« 2 » ] * گفت : هر كى بيمار بود يا بر سفر بود ، روزگارى ديگر بدارد . از بهر اين بود كه گفت :
يُرِيدُ اللَّهُ بِكُمُ الْيُسْرَ وَ لا يُرِيدُ بِكُمُ الْعُسْرَ
« « 3 » » . و هم از بهر اين بود كه پيغامبر صلّى اللَّه عليه و سلّم گفت :
بعثت بالحنيفيّة السّهلة السّمحة .
گفت : مرا بدينى فرستادند پاكيزه سهل و آسان . و حق تعالى همه نيكى در حقّ بندگان خويش بكرده است و چنان كه گفت :
وَ يَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ وَ الْأَغْلالَ الَّتِي كانَتْ عَلَيْهِمْ
« 4 » .
گفت : آن دشخواريها و سختيها و آن بندها كه بر امّتان ديگر نهاده بودم « 5 » همه از امّت محمّد صلوات اللَّه عليه برداشتم ، از بهر محمّد صلّى اللَّه عليه ، تا ايشان كم رنجتر باشند .
پس خداى عزّ و جلّ حجّ كردن نيز فرض گردانيد بر آن كسى كه استطاعت دارد . چنان كه گفت :
وَ لِلَّهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَيْهِ سَبِيلًا
« 6 » . و پيغامبر را پرسيدند عليه السّلام كه : استطاعت چيست ؟ گفت : زاد و راحله . زاد آن باشد كه بخورى ، و راحله آن باشد كه بر نشينى « 7 » . يعنى از نفقات راه و چهار پاى كه برنشينى فارغ و ايمن باشى .
پس آن روز كه پيغامبر صلّى اللَّه عليه حجّ الوداع « 8 » كرد روز آدينه
هامش
( 1 ) دارد از . ( صو . ن )
( 2 ، 3 ) البقره ، 185 ،
( 4 ) الاعراف ، 157
( 5 ) امتان پيشتر بود آن همه . ( پا )
( 6 ) آل عمران ، 97
( 7 ) كه بخورد . . . و بر نشيند . ( پا )
( 8 ) حجة الوداع ( پا )