بود روز عرفه . و پيغامبر عليه السّلم به عرفات بود ، و جبريل آمد و اين آيت بياورد :
الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَ رَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلامَ دِيناً
« 1 » . و از بهر اين بود كه پيغامبر گفت عليه السّلام :
بنى الاسلام على خمس « 2 » : شهادة ان لا اللَّه الا اللَّه و ان محمدا رسول اللَّه و و اقام الصلاة . و ايتاء الزكاة . و صوم رمضان .
حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَيْهِ سَبِيلًا
« 3 » .
گفت : بناى مسلمانى بر پنج چيز است : يكى آنست كه گواهى دهى كه خداى عزّ و جلّ يكى است ، و بجز وى خداى ديگر نيست ، و محمّد رسول وى است . و دوّم آنكه اين پنج نماز فريضه كه در شبانروزى فرموده است بجاى آورى بوقت خويش ، و در آن تقصير نكنى .
و سهام آنكه زكات از مال بدهى چنان كه ياد كرده آمد . و چهارم روزهء ماه رمضان به شرط خويش بگيرى . و پنجم حجّ كردنست بخانهء خداى عزّ و جلّ هر كه او را استطاعت بود .
اما اندر اوّل اسلام آن روزه داشتن چنان بود كه چون نماز شام بودى روزه بگشادندى ، و طعام بخوردندى ، و چون شفق فروشدى طعام خوردن حرام شدى تا ديگر روز نماز شام . و جهودان را و ترسا آن را قاعده چنين بود و امروز ايشان را همچنين است كه نماز شام روزه بگشايند ، و طعام و شراب بخورند . و تا ديگر روز نماز شام هر چه خورند ايشان را حرام بود « 4 » .
پس يك روز پيغامبر صلّى اللَّه عليه و سلّم نشسته بود در ماه رمضان ، و عمر خطّاب رضى اللَّه عنه درآمد و گفت : يا رسول [ اللَّه ] مرا دوش سهوى
هامش
( 1 ) المائدة ، 3
( 2 ) ( پا ) - متن : خمسة .
( 3 ) آل عمران ، 97
( 4 ) و مر ترساآن و جهودان را عادت بود و امروز همچنين است كه چون روز فرو شود طعام بخورند سير و آب بخورند ؛ پس از آن هيچ چيز نخورند و حرام است بريشان تا ديگر روز نماز شام . ( صو . ن )