و لم يوفوا بنذرهم
فتبّا للَّذي صنعوا
و ابو لهب پسر عبد المطَّلب بود و نام ( 1 ) عبد العزّى بود ، و گفتند : نام و كنيت او يكى بود . و گفتند : ابو لهب براى آن خواندند ( 2 ) او را كه روى چون درفش آتش مىتافتى . و در قراءت عبد اللَّه مسعود و ابّى چنين است كه : تبت يدا أبي لهب و قد تبّ ، چنان كه لفظ اوّل بر سبيل دعا عليه باشد ، و دوم خبر ( 3 ) ، چنان كه گويند :
غفر اللَّه له و قد فعل ، و چنان كه گفت ( 4 ) :
و هذا دعاء لو سكت كفيته
لأنّي سألت اللَّه فيه و قد فعل
و جملهء قرّاء « أبي لهب » خواندند به فتح « ها » مگر مكّيان كه ايشان « لهب » خواندند به سكون « ها » . و در « ذات لهب » خلاف نكردند لموافقة رؤس الآى [ 204 - ر ] .
عبد اللَّه عبّاس گفت : چون خداى تعالى قلم بيافريد ، وحى كرد به او كه كاينات بنويس ، فكتب فيما كتب : * ( تَبَّتْ يَدا أَبِي لَهَبٍ ) * ، در جملهء چيزها بنوشت كه دستهاى ابو لهب خايب و خاسر خواهد بودن . * ( ما أَغْنى عَنْه مالُه وَما كَسَبَ ) * ، گفت : غنا نكند مال او از او و اندوختهء او از او و سود ندارد او را .
عبد اللَّه مسعود گفت : چون رسول - عليه السّلام - ابو لهب را دعوت كرد و تهديد كرد به دوزخ ، گفت : اگر چنان كه تو مىگويى و اين حديث راست است ، من خويشتن را از دوزخ به مال باز خرم ، و خداى تعالى به اين آيت رد كرد بر او و گفت : مال از او هيچ غنا نكند . « ما » نفى است ، و گفتند : استفهام است ، چه غنا كند ! يعنى نكند و معنى يكى باشد . گفتند : اين براى آن گفت كه او مواشى بسيار داشت ، و مال بنزديك عرب مواشى باشد .
هامش
( 1 ) . آج و ديگر نسخه بدلها او .
( 2 ) . كا ، آد ، گا : خواندندى .
( 3 ) . اساس خبر ، با توجّه به آج و ديگر نسخه بدلها زايد مىنمايد .
( 4 ) . آد ، گا : متنبّي گفت .