فانظر ايّهما اسوء حالا النّاكح و المنكوح ( 1 ) .
قوله ( 2 ) : * ( حَمَّالَةَ الْحَطَبِ ) * ، گفتند ( 3 ) : حقيقت است ، او از خساست و دناءت همّت به نفس خود برفتى و هيزم آوردى از دشت . خداى تعالى ( 4 ) از او باز گفت و اين بر او لقبى شده بود .
عبد اللَّه عبّاس و مجاهد و قتاده گفتند : حمل حطب كنايت است از وشايت و نميمت و سخن چينى و نقل احاديث و ايقاع شرّ و وحشت ميان مردم ، و اين زنك را اين عادت بود ، يقول العرب : فلان يحطب على فلان اذا كان يسعى بينهم بالنميمة ، قال شاعرهم ( 5 ) :
من البيض لم تصطد على ظهر لأمّة
و لم تمش بين الحىّ بالحطب الرطب
يعني لم تمش بالنمائم ، و قال آخر :
فلسنا كمن ترخى المقالة شطره
بفرق العضاه الرّطب و العبل اليبس [ 205 - ر ]
ضحّاك گفت : براى آنش « حمّالة الحطب » خواند كه ( 6 ) عادت داشتى كه خار و خاشاك بياوردى به شب و در رهگذر ( 7 ) رسول افگندى . ربيع أنس گفت : آن خار و خاشاك در زير پاى رسول از خزّ و حرير نرمتر بودى . مرّة الهمدانيّ روايت كرد كه او يك شب پشتهاى از آن خار خلنده ( 8 ) در پشت داشت ( 9 ) ، به سنگى باز نهاد ( 10 ) تا بياسايد . فريشتهاى بيامد و او را بر آن خار مىزد تا پاره پاره شد و بمرد .
سعيد جبير گفت : حمّالة الحطب الخطايا ، حمّال گناهان بود ، بيانه قوله :
وَ هُمْ يَحْمِلُونَ أَوْزارَهُمْ عَلى ظُهُورِهِمْ ( 11 ) ، يقال : فلان يحطب على ظهره اذا اساء
هامش
( 1 ) . كا ، آد ، گا : ام المنكوح .
( 2 ) . كا ، آد ، گا : امّا .
( 3 ) . آد ، گا : بعضى گفتند .
( 4 ) . كا ، آد ، گا اين .
( 5 ) . كا ، آد ، گا : قال الشّاعر .
( 6 ) . كا ، آد ، گا : خواندند كه .
( 7 ) . كا ، آد ، گا : راه گذر .
( 8 ) . آج و ديگر نسخه بدلها : خليده .
( 9 ) . كا ، آد ، گا مانده شد .
( 10 ) . آج : از تشنگى بار بنهاد .
( 11 ) . سوره انعام ( 6 ) آيهء 31 .