براى جواب قسم است . مكّيان و كوفيان إلَّا عاصم خواندند : « لتركبنّ » به فتح « با » ، و اين قراءت عمر خطَّاب است و عبد اللَّه مسعود و عبد اللَّه عبّاس . و بر اين قراءت خطاب با رسول باشد - عليه السلام - و معنى آن است كه : تو اى محمّد ركوب كنى بر طبقات آسمان طبقى از پس طبقى و يكى از پس ديگر ، و درجهاى از پس درجهاى و رتبتى از پس رتبتى .
بعضى دگر گفتند : خبر است از آسمان ، يعنى آسمان مىگردد از حال به حال ، يك بار چون دهان باشد و يك بار چون مهل و يك بار متشقق شود به ابر و يك بار در نوردند . و دگر قرّاء به ضمّ « با » خواندند ، و بر اين قراءت خطاب با جمله مكلَّفان باشد ، و اين اختيار ابو عبيد ( 1 ) است ، گفت : براى آن كه اين خطاب لا يقتر است به مردمان از آن كه به رسول - عليه السلام .
و در پيش آيت ذكر اختلاف ايشان كرد در نامه گرفتن به دست راست و به دست چپ ، و از پس آيت هم حديث مكلَّفان كرد : * ( فَما لَهُمْ ) * [ 90 - ر ] * ( لا يُؤْمِنُونَ ) * ، گفت : چه بوده است اينان را كه ايمان نمىآرند پس از آن كه من اينان را از حال به حال گردانيدهام و از عدم به وجود آورده .
بعضى مفسّران گفتند : اختلاف حالات خواست روز قيامت و اختلاف منازل و مقامات كه : در موقفى بدارند ايشان را ، و در موقفى عرض كنند ، و در موقفى حساب كنند ، و در موقفى سؤال كنند ، و در موقفى برانند ، و در موقفى به دوزخ يا به بهشت فرستند .
مقاتل گفت : يك بار عدم و دگر باره وجود و دگر باره مرگ و دگر باره حيات در گور و دگر باره مرگ هم در گور و دگر باره بعث و نشور به قيامت . عطا گفت : اختلاف او خواست در دنيا ، يك بار درويش و يك بار توانگر و يك بار ضعيف و يك بار قوى . عبد اللَّه عبّاس گفت : مراد طبق عن طبق [ عبارت است از
هامش
( 1 ) . آج ، كا : ابو عبيده .