* ( ثُمَّ إِنَّهُمْ لَصالُوا الْجَحِيمِ ) * ، آنگه ايشان به دوزخ شوند و مقيم مانند آن جا .
* ( ثُمَّ يُقالُ ) * ، آنگه گويند ايشان را : اين آن عذاب است كه شما دروغ داشتى ( 1 ) آن را .
* ( كَلَّا إِنَّ كِتابَ الأَبْرارِ لَفِي عِلِّيِّينَ ) * ، ( 2 ) چون ذكر كافران و احوال و صفات و مآل ايشان طرفى بگفت ، و ذكر مؤمنان و نكوكاران گفت ، گفت : حقّا كه نامهء ابرار و نكوكاران در علَّيّين باشد . براء بن عازب روايت كرد كه رسول - عليه السلام گفت : علَّيّين از بالاى هفت ( 3 ) آسمان است در زير عرش ( 4 ) . عبد اللَّه عبّاس گفت : او لوحى است از زبرجد سبز در زير عرش [ اعمال ابرار بر آن جا نوشته باشد . كعب و قتاده گفتند : قائمهاى است ] ( 5 ) آويخته ، از قوايم عرش . مقاتل گفت : ساق عرش است . عطا گفت از عبد اللَّه عبّاس [ 83 - پ ] كه بهشت است . ضحّاك گفت :
سدرة المنتهى است .
و اهل معانى گفتند : على علوّ بعد علو و شرف بعد شرف ، بر بلنديى از پس بلنديى و بر شرفى از پس شرفى . گفتند : براى آن جمع كرد آن را بر جمع سلامت كأنّه جمع علَّىّ على فعيل ، مبالغة فى العلوّ ، كسكّير و خمّير ، و التثنية علَّيّان و الجمع علَّيون في حال الرفع ، و علَّيّين في حالتى النصب و الجرّ . فرّاء گفت : علَّيّين اسمى است موضوع بر صيغت جمع كه او را واحدى نيست از لفظ او ، كعشرين و ثلثين . عبد اللَّه بن عمرو ( 6 ) گفت در اين آيت كه اهل علَّيّين از چند ساله راه به سر اهل بهشت فرونگرند . چون يكى از ايشان بر كوشك خود آيد و به بهشت فرونگرد ، از نور روى او بهشت روشن شود و اهل بهشت ( 7 ) بدانند ، گويند :
اين نور روى اهل علَّيّين است .
هامش
( 1 ) . همهء نسخه بدلها : داشتيد .
( 2 ) . كا ، آد ، گا خداى تعالى .
( 3 ) . كا ، آد ، گا : هفتم .
( 4 ) . آد ، گا عظيم .
( 5 ) . اساس : افتادگى دارد ، از آج آورده شد .
( 6 ) . همهء نسخه بدلها : عمر .
( 7 ) . آد ، گا : او .