باشد ، يقال : رانت الخمر ( 1 ) على عقله ، أى غلبت . و قال ابو زيد الطائي :
ثمّ لمّا راه رانت به الخمرو
ما ان ( 2 ) ترينه باتّقاء
معنى آيت آن است كه : شومى گناه بر دل ايشان غالب شد تا در حجاب خذلان بماندند و مسلوب التوفيق گشتند . و آيت دليل است بر صحّت مذهب اهل عدل براى آن كه اضافهء « رين » با عمل و كسب ايشان است ، معلوم شد كه از ايشان بر ايشان آمد . و « ما » در محّل رفع است باسناد [ 83 - ر ] الفعل إليه . « ما » شايد كه موصوله باشد ، و شايد تا مصدريّه باشد .
* ( كَلَّا إِنَّهُمْ عَنْ رَبِّهِمْ يَوْمَئِذٍ لَمَحْجُوبُونَ ) * ، گفت : حقّا كه ايشان روز قيامت از ثواب خداى محجوب و ممنوع باشند ، على حذف المضاف و اقامة المضاف [ اليه ] ( 3 ) مقامه . و بدين آيت تمسّك نرسد اشاعره را بر اثبات رؤيت ، براى آن كه حجاب بر حقيقت بر اجسام روا باشد ، و ايشان خداى را جسم نگويند . و امّا با مجسمّه سخن نگويند در نفى رؤيت سخن در نفى تجسيم گويند ، چون باطل شد كه جسم است باطل شود كه مرئى است ، براى آن كه رؤيت ( 4 ) مستحيل است الَّا بر اجسام يا بر الوان ، و قديم تعالى نه از قبيل اجسام و الوان است . دگر آن كه حجاب نقيض رؤيت باشد ( 5 ) ، نقيض وصول باشد ( 6 ) ، و اين جز در حقّ اجسام مصوّر ( 7 ) نشود . دگر آن كه ( 8 ) تسليم كنند حجاب از كجاست كه چون كافران محجوب باشند ديگران موصول باشند ، و اين دليل الخطاب باشد و آن معتمد نيست بنزديك بيشتر اهل علم .
هامش
( 1 ) . كا ، آد ، گا : ران الخمر .
( 2 ) . كذا : در اساس ، آج ، آد ، تفسير قرطبى ( 19 / 260 ) : و ان لا .
( 3 ) . اساس : ندارد ، از آج افزوده شد .
( 4 ) . آد ، كا ، گا : ندارد ، آج و .
( 5 ) . آج و .
( 6 ) . آد ، كا ، گا : اين جمله را ندارد .
( 7 ) . آد : متصوّر .
( 8 ) . همهء نسخه بدلها اگر ، در اساس نيز با خطى متفاوت از متن الحاق شده است .