عمر گفت و معتّب بن سمني ( 1 ) و قتاده و مجاهد و ضحّاك و ابن زيد كه : « سجّين » زمين هفتم است ، جانهاى كافران و نامههاى اعمال ايشان آن جا باشد . و براء بن عازب روايت كرد از رسول - عليه السلام - كه گفت : « سجّين » نام زمين هفتم است . عطيّه گفت ، عبد اللَّه عبّاس از كعب الأحبار پرسيد كه سجّين چه باشد ؟
گفت : بدان كه جانهاى كافران به آسمان برند [ 81 - پ ] ، آسمان قبول نكند ، با زمين آرند قبول نكند ، فرو برند به زمين ديگر قبول نكند تا به هفتم زمين . از آن جا به سجّين برند ، و آن سر حدّ ملك ابليس است . و عطا گفت و سعيد جبير كه :
سجّين زير روى ابليس است ، آنگه از زير روى ابليس رقّى بگيرند و احوال و اعمال اين كافران بر آن جا نويسند و در زير روى ابليس نهند .
روايت ديگر از عبد اللَّه عبّاس از كعب الأحبار آن است كه : عبد اللَّه عبّاس از او پرسيد كه ، گفت : مرا خبر ده از « سجّين » و « علَّيّين » ، گفت : امّا « سجّين » چنان كه در تورات يافتم نام درختى است در زير هفتم زمين ، نام هر شيطانى بر آن جا نوشته . چون جان كافر ( 2 ) بر دارند به آسمان برند ، درهاى آسمان ببندند ( 3 ) در پيش آن و آن را اندر آرند ( 4 ) بنزديك اين درخت . و امّا « علَّيّين » چون جان بندهاى مؤمن بردارند ، درهاى آسمان بگشايند براى آن تا به زير عرش . چون به زير عرش رسد ، دستى از عرش بيرون [ آيد ] ( 5 ) و نزل و كرامت او در خور او بنويسد ، فذلك قوله :
* ( كِتابَ الفُجَّارِ لَفِي سِجِّينٍ ) * ، و : * ( كِتابَ الأَبْرارِ لَفِي عِلِّيِّينَ ) * ( 6 ) .
كلبي گفت : سنگى است ( 7 ) در زير هفتم زمين سبزى ( 8 ) ، كه سبزى آسمان از اوست ، نامهاى كافران در آن سنگ نهند . وهب گفت : سجّين آخر مملكت ابليس
هامش
( 1 ) . آج و ديگر نسخه بدلها : معتّب بن سمن ، چاپ شعرانى ( 12 / 22 ) : معتّب بن سمرة .
( 2 ) . آد ، گا : كافران .
( 3 ) . آد ، گا : بربندند .
( 4 ) . كا ، آد ، گا : پيش آن پس آن را به سجّين اندازند .
( 5 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به آج و ديگر نسخه بدلها افزوده شد .
( 6 ) . سورهء مطففّين ( 83 ) آيهء 18 .
( 7 ) . كا ، آد سبز .
( 8 ) . آج و ديگر نسخه بدلها : ندارد .