ناگاه در بازارها به كار خويش مشغول باشند ، روشنايى آفتاب بشود ( 1 ) . ايشان در اين باشند انديشه مىكنند تا چه رسيد آفتاب را ، ستاره ( 2 ) كه پديد آمده باشد فرو ريزد . در اين باشند كه كوهها بر زمين افتند ، بجنبند و مضطرب شوند و سوخته گردند ، و جنيّان با انسيان گريزند و انسيان با جنيّان و دوابّ و وحوش و طيور آميخته شوند [ 70 - پ ] فذالك قوله : * ( وَإِذَا الْوُحُوشُ حُشِرَتْ ) * ، عند اين حال ، جنيّان انسيان را گويند : ما برويم و خبرى با شما آريم . بروند ، درياها بينند كه به آتش مىبشخند ، و ذلك قوله : * ( وَإِذَا الْبِحارُ سُجِّرَتْ ) * ، ايشان در اين باشند ، زمينها شكافته شود تا به زمين هفتم و آسمانها شكافته شود تا به آسمان هفتم . ايشان در اين باشند ، بادى برآيد و همه را هلاك كند .
* ( وَإِذَا النُّفُوسُ زُوِّجَتْ ) * ، و آنگه كه نفسها را جفت كنند . نعمان بن بشير ( 3 ) گفت رسول - عليه السلام - گفت در اين تفسير اين آيت كه : هر قومى را با قرين خود مقرون كنند از آنان كه عمل او كنند ، صالح با صالح و فاجر با فاجر . عبد اللَّه عبّاس گفت : آنگه كه مردمان سه صنف ( 4 ) شوند ، و ذلك قوله : وَكُنْتُمْ أَزْواجاً ثَلاثَةً ( 5 ) .
حسن و قتاده گفتند : هر نفسى را با اهل ملَّت خود جفت كنند ، جهودان را با جهودان و ترسايان را با ترسايان . مقاتل گفت : نفسهاى مؤمنان را جفت كنند ( 6 ) با حور العين و نفسهاى كافران را جفت كنند با شياطين ، نظيرها قوله : احْشُرُوا الَّذِينَ ظَلَمُوا وَأَزْواجَهُمْ ( 7 ) ، بعضى دگر گفتند : نفسها را جفت كنند با اعمال خود از خير و شرّ . عكرمه گفت : جانها را جفت كنند با تنها .
هامش
( 1 ) . آج ، آد ، گا : برود .
( 2 ) . كا : ستارهء / ستارهاى .
( 3 ) . اساس : كلمه زير وصالى رفته و به صورت « ابىّ كعب » باز نويسى شده است ، با توجّه به آج و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد .
( 4 ) . كا ، آد ، گا : صف .
( 5 ) . سورهء واقعه ( 86 ) آيهء 7 .
( 6 ) . آج : جمع كنند .
( 7 ) . سورهء صافّات ( 37 ) آيهء 22 .