انواع حبوب . كوفيان خواندند : « أنّا صببنا » ، به فتح « الف » على تكرير العامل ، كأنّه قال : فلينظر الإنسان إلى طعامه و إلى أنّا صببنا ، و باقى قرّاء به كسر « الف » خواندند على الابتداء .
* ( وَعِنَباً ) * ، و نيز انگور برويانيديم . حبوب براى طعامت و فواكه براى ادامت ( 1 ) . * ( وَقَضْباً ) * ، و سپست براى چهار پايانت .
* ( وَزَيْتُوناً ) * ، و زيتون براى روغن . * ( وَنَخْلًا ) * ، و درختان خرما .
* ( وَحَدائِقَ غُلْباً ) * ، و درختانى ستبر گردن ، جمع اغلب و هو الغليظ الرقبة .
عبد اللَّه عبّاس گفت : دراز بالا . مجاهد گفت : بر هم پيخته ( 2 ) قتاده گفت : درختان خرماى گرانمايه .
* ( وَفاكِهَةً ) * ، و ميوه . * ( وَأَبًّا ) * ، و گياه زار . و الأبّ الكلأ و المرعى . ضحّاك گفت :
أبّ ، كاه ( 3 ) باشد . عكرمه گفت : « فاكهه » آن است كه آدميان خورند و « أبّ » آن است كه چهار پاى خورد . ابراهيم التيمىّ روايت كرد كه از أبو بكر الصّديّق پرسيدند كه : « أبّ » چه باشد ؟ گفت : أىّ سماء تظلَّني أىّ ( 4 ) أرض تقلَّني اذا قلت في كتاب اللَّه برأيى ، أمّا الفاكهة فأعرفها و أمّا الأبّ فلا اعرفها ، گفت : كدام آسمان مرا سايه كند يا كدام زمين مرا برگيرد چون در كتاب ( 5 ) خداى به رأى خود گويم .
« فاكهه » مىدانم ، « أبّ » نمىدانم .
و أنس مالك روايت كرد كه يك روز عمر خطاب اين آيت بخواند ، آنگه گفت : اين همه مىدانيم ، أبّ چه باشد ؟ آنگه گفت : آنچه از اين كتاب روشن است آن را متابعت كنى ( 6 ) و آنچه روشن نيست دست بدارى ( 7 ) و اين هر دو خبر ثعلبى امام أصحاب الحديث در تفسير بياورده است به اسناد .
هامش
( 1 ) . كا ، آد ، گا : ادام .
( 2 ) . آج : بر هم پيچيده .
( 3 ) . آج و ديگر نسخه بدلها : گياه .
( 4 ) . آج ، آد ، گا : واى ، كا : فاىّ .
( 5 ) . كا ، آد ، گا : چو تفسير كتاب .
( 6 ) . آج و ديگر نسخه بدلها : متابعت كنيد .
( 7 ) . آج و ديگر نسخه بدلها : دست بداريد .