* ( وَصاحِبَتِه وَبَنِيه ) * ، وزن و فرزندانش ، يعنى شفقهء خويش ( 1 ) و رحم ميان ايشان برجاى نباشد از آن جا كه به خويشتن مشغول باشند . و گفتند : براى آن كه ترسند از مطالبت [ 68 - ر ] تبعاتى و مظالمى كه از ميان ايشان باشد . و گفتند :
براى آن كه دانند كه ايشان يكديگر را غناى نكنند از خداى تعالى .
قتاده گفت : از حسن بصرى كه گفت : اوّل كس كه از پدر بگريزد ابراهيم باشد ، و اوّل كس كه از فرزند بگريزد نوح باشد ، و اوّل كس كه از زن بگريزد نوح باشد و لوط ، و اوّل كس كه از برادر بگريزد هابيل بن آدم باشد كه از قابيل بگريزد .
و بعضى مفسّران گفتند آيت در اينان آمد .
* ( لِكُلِّ امْرِئٍ مِنْهُمْ يَوْمَئِذٍ شَأْنٌ يُغْنِيه ) * ، [ هر كسى را از ايشان كارى افتاده باشد كه او به آن مشغول بود و به ديگرى نپردازد ، و اين آيت دليل قول اوّل مىشود ، و نيز ظاهر آيت به آن لايق است . و مفسّران گفتند : معنى « يغنيه » يشغله باشد بدلالة قول الشّاعر :
سيغنيك حرب بني مالك
عن الفحش و الجهل فى المحفل
ابن محيصن ( 2 ) در شاذّ خواند : « شأن يغنيه » به فتح « يا » و « غين » ( 3 ) معجم .
عطاء بن يسار گفت از سوده جفت رسول اللَّه شنيدم كه رسول - صلَّى اللَّه عليه و إله - گفت :
يحشر الناس حفاة عراة غرلا يلجمهم العرق و يبلغ شحوم الاذان ( 4 )
، روز قيامت خلقان را حشر كنند پاى برهنه و تن برهنه و ختنه ناكرده ، عرق لگام در دهن ايشان كند و تا به گوش ايشان برسد . سوده گفت : يا رسول اللَّه ! چون برهنه باشند در عورت يكديگر نگرند ؟ رسول - صلَّى اللَّه عليه و آله - گفت : آن روز به آن نپردازند كه در عورت يكديگر نگرند ، آنگاه اين آيت بر خواند : * ( لِكُلِّ امْرِئٍ مِنْهُمْ يَوْمَئِذٍ شَأْنٌ يُغْنِيه ) * ] ( 5 ) .
هامش
( 1 ) . كا ، آد ، گا : شفقت خويشى .
( 2 ) . آج ، كا : ابن محيص .
( 3 ) . آج با ، ( شايد كه « نا » ؟ ) .
( 4 ) . كا ، آد ، گا : شحمة آذانهم .
( 5 ) . شائبه افتادگى در اساس به مقدار يك صفحه مىرفت ، بنا بر اين تفسير آيه از آد آورده شد كه با ديگر نسخه بدلها بجز آج همخوانى دارد .