باشد كه اهل بهشت را به بهشت برند و اهل دوزخ را به دوزخ برند .
* ( يَوْمَ يَتَذَكَّرُ الإِنْسانُ ما سَعى ) * ، آن روز كه ياد كند آدمى آن سعى كه كرده باشد از خير و شرّ ، و بر هر دو تأسّف خورد ، گويد : شرّ چرا كردم و خير چرا بيش ( 1 ) نكردم ! * ( وَبُرِّزَتِ الْجَحِيمُ لِمَنْ يَرى ) * ، و دوزخ را بيرون آرند براى بينندگان ، يعنى دوزخ عرض كنند بر خلقان .
* ( فَأَمَّا مَنْ طَغى ) * ، امّا آن كس كه او طاغى باشد و پاى از فرمان خداى بنهاده بود .
* ( وَآثَرَ الْحَياةَ الدُّنْيا ) * ، و اختيار متاع دنيا كند و ساز قيامت نكند .
* ( فَإِنَّ الْجَحِيمَ هِيَ الْمَأْوى ) * ، دوزخ مأواى و مرجع او باشد . مفعل من أوى إذا رجع .
* ( وَأَمَّا مَنْ خافَ مَقامَ رَبِّه وَنَهَى النَّفْسَ عَنِ الْهَوى ) * ، و امّا آن كس كه ترسد از وقوف و ايستادن پيش خداى تعالى و نفس را نهى كند از هواى خود ، بهشت مأواى او باشد .
* ( يَسْئَلُونَكَ عَنِ السَّاعَةِ أَيَّانَ مُرْساها ) * ، مىپرسند تو را از قيامت كه كى خواهد بودن وقت آمدن او . و قوله : * ( مُرْساها ) * ، أى مثبتها ، و مفعل بضمّ الميم و فتح العين هم مصدر را شايد هم موضع را ، هم مفعول را ، هم وقت را . اين جا هم وقت را محتمل است و هم مصدر را ، أى متى إثباتها أو وقت إثباتها .
* ( فِيمَ أَنْتَ مِنْ ذِكْراها ) * ، در چه چيزى تو از ياد كرد آن ( 2 ) ، به تو تعلَّق ندارد ( 3 ) .
* ( إِلى رَبِّكَ مُنْتَهاها ) * ، غايت و منتهاى علم آن با خداست ، يعنى جز خداى نداند .
هامش
( 1 ) . آج و ديگر نسخه بدلها : بيشتر .
( 2 ) . كا يعنى آن .
( 3 ) . كا : دارد .