باشد ، يعنى بر پشت زمين آيند پس از آن كه در شكم زمين باشند . و عرب بيابان و زمين ساده را « ساهره » گويد ، و بعضى ائمّه لغت گفتند : براى آن « ساهره » خوانند زمين را كه خواب و سهر خلقان بر او باشد ، قال اميّة بن أبى الصلت في أنّ السّاهرة هى البر :
و فيها صيد ساهرة و بحر
و ما فاهوا به لهم مقيم
أى برّ و بحر ، و قال امرؤ القيس :
و لا وقيتم بعده غبها
فضاقت عليكم به الساهرة
أى الأرض ، و قال أبو ذؤيب :
يرتدن ساهرة كأن جميمها
و عميمها أسداف ليل مظلم
وهب گفت : « ساهره » نام كوهى است به نزديك بيت المقدّس . ابن ابى العاتكه گفت : ساهره نام زمينى است ميان كوه حسان و ميان كوه اريحا . سفيان گفت : زمين شام است . قتاده گفت : نامى است از نامهاى دوزخ .
قوله : * ( هَلْ أَتاكَ حَدِيثُ مُوسى ) * ، آنگه با رسول عليه السلام - خطاب كرد به صورت استفهام و مراد تقرير ، گفت : به تو آمد حديث موسى .
* ( إِذْ ناداه رَبُّه بِالْوادِ الْمُقَدَّسِ طُوىً ) * ، چون خداى تعالى او را ندا كرد به وادى مقدّس پاك بكرده . « طوى » گفتند : نام وادى است و لا ينصرف است براى آن كه علم است و مؤنّث ( 1 ) اسم بقعه است . مجاهد و قتاده گفتند : « طوى » معنى آن است كه طوى بالتقديس و البركة ، به پاكى و بركت در پيخته است ، و اين بر لغت طىّ باشد كه ايشان كسر را فتح كنند ، قالوا في بقى : « بقى » و في رضى :
« رضى » ، و في رمى : « رمى » . و حسن بصرى خواند : « طوى » به كسر « طا » ، قال طرفه :
أعاذل إنّ اللوم في غير كنهه
علىّ طوى من غيّك المتردّد [ 60 - پ ]
هامش
( 1 ) . آج و ديگر نسخه بدلها يعنى .