مخفّف خواندند ، أعنى به تسكين « ذال » ( 1 ) فيهما ، و معناهما الإعذار و الإنذار مصدر باشند ( 2 ) ، و عاصم به روايت اعشى و برجمىّ و اهل شام به روايت وليد [ 43 - ر ] و يعقوب به روايت روح مثقّل خواندند : « عذرا أو نذرا » و باقى قرّاء به تخفيف « عذر » و تثقيل « نذر » .
ابراهيم اليتمي ( 3 ) در شاذّ خواند : « عذرا و نذرا » به « واو » عطف بى « الف » .
« عذر » و « نذر » به تخفيف مصدر است ، و گفتند به تثقيل لغتى است هم در مصدر ، يقال : عذر و عذر و معذرة و عذير بمعنى المصدر ، و گفتند : « عذر و نذر » به تثقيل جمع عذير و نذير باشد ، مثل نكير و نكر ( 4 ) ، و معنى آن است كه :
خداى تعالى پيغامبران را بفرستاد و يا فريشتگان را به پيغامبران تا القاء ذكر كردند بر ايشان براى اعذار و انذار ، و شايد كه دو ( 5 ) مصدر باشد در جاى حال ، أى عاذرين و منذرين ، عذر انگيزان و ترسانندگان ، يعنى بيان بكنند و وعد و وعيد بگويند تا ( 6 ) خداى تعالى پس از آن عقاب كند معذور باشد ( 7 ) . اين قول حسن بصرى است .
* ( إِنَّما تُوعَدُونَ لَواقِعٌ ) * ، « إنّ » جواب قسم است و « ما » موصوله است . گفت :
آنچه شما را وعده مىدهند از بعث و نشور و ثواب و عقاب ، لا محاله خواهد بودن و واقع و كاينى باشد مجدّد الحدوث . حق تعالى به اين همه چيزها قسم ياد كرد كه هر چه من كردهام ( 8 ) و وعده داده ، خواهد بودن ، در آن خلافى نيست .
آنگه وقت آن به علامات ياد كرد نه به تعيين ( 9 ) ، گفت : * ( فَإِذَا النُّجُومُ طُمِسَتْ ) * ،
هامش
( 1 ) . كا : بتسكين الذّال .
( 2 ) . آج ، كا : باشد .
( 3 ) . اساس : آج و ديگر نسخه بدلها : التيمىّ .
( 4 ) . كا ، آد ، گا : و عقاب را به دروغ دارد .
( 5 ) . آج مثل يكديگر .
( 6 ) . اساس : در او ، كه سهو مىنمايد ، ضبط منتخب با آج و ديگر نسخه بدلها برابر است .
( 7 ) . آج ، كا ، گا : من گفتهام .
( 8 ) . كا ، آد ، گا : عقاب كنند ايشان را حجّتى نباشد و .
( 9 ) . آد ، گا : بيقين .