* ( وَالنَّاشِراتِ نَشْراً ) * ، عبد اللَّه مسعود و مجاهد و قتاده و ابو صالح گفتند : مراد بادهاست كه ابر ( 1 ) پراگنده كند [ 42 - پ ] . و روايتى دگر از ابو صالح آن است كه :
فريشتگانند كه نامها بر افلاجند ( 2 ) به فرمان خداى . و روايتى دگر از او آن است كه :
باران است و ( 3 ) زمين را به نبات زنده كند .
* ( فَالْفارِقاتِ فَرْقاً ) * ، عبد اللَّه عبّاس گفت و ابو صالح : مراد فريشتگانند كه فرق كنند ميان حق و باطل و هدى و ضلال . قتاده گفت : مراد آيات قرآن است كه فرق كند ( 4 ) ميان هدى و ضلال .
* ( فَالْمُلْقِياتِ ذِكْراً ) * ، به حقّ آن فريشتگانى كه القاء ذكر كنند بر پيغامبران . و نصب « ذكرا » بر مفعول به است . و گفتند : مراد پيغامبرانند كه القاء ذكر و بيان كنند بر مردمان . و گفتند : عالمانند كه القاء علوم مىكنند بر مردمان .
اگر گويند : چرا قسم به باد مكررّ كرد ؟ گوييم : براى اختلاف صفات و كثرت فوايد . و جواب ديگر آن است كه : قول بعضى مفسّران آن است كه « و المرسلات » پيغامبرانند ، و « عاصفات » بادهاست ، و « و الناشرات » بارانهاست ، و « فارقات » آيات قرآن است ، و « ملقيات » فريشتگانند . بر اين قول در او تكرار نباشد ، و هر لفظى مستقل باشد به فايدهء خود .
قوله : * ( عُذْراً أَوْ نُذْراً ) * ، نصب او محتمل است دو وجه را : يكى مفعول له ، أى للإعذار و الإنذار ، و وجه دؤم : بدل ذكر است ، و اين اختيار ابو على فارسى است و وجه سيوم ( 5 ) در او آن است كه : مفعول « ذكرا » باشد ، أى يلقون ما يذكّرون به عذرا أو نذرا .
قرّاء اختلاف كردند در اين دو لفظ : ابو عمرو و حمزه و كسائى هر دو ( 6 )
هامش
( 1 ) . كا ، آد را .
( 2 ) . كا : باز كنند .
( 3 ) . كا : كه .
( 4 ) . كا : فرق كنند .
( 5 ) . كا : سئوم .
( 6 ) . اساس : آج و ديگر نسخه بدلها : هر سه ، كه گمان كردهاند به فاعلهاى جمله باز مىگردد ، حال آن كه معدود « هر دو » و عذر و نذر است .