آنگه كه ستارگان را نور ببرند و اثر او ناپديد كنند . و « طمس و طلس » محواثر باشد .
* ( وَإِذَا السَّماءُ فُرِجَتْ ) * ، و آنگه كه آسمان را بشكافند تا در او فرج ( 1 ) و شكافها پديد آيد ( 2 ) .
* ( وَإِذَا الْجِبالُ نُسِفَتْ ) * ، و آنگه كه كوهها را از جاى ببرند . و « نسف » خاك بر باد دادن [ 43 - پ ] باشد ، و منسف گويند آلت نسف را ، و همچنين نسف الحبوب كه بر افشانند تا پاك شود .
* ( وَإِذَا الرُّسُلُ أُقِّتَتْ ) * ، ابو عمرو خواند : وقتت به « واو » و تشديد « قاف » من الوقت على الأصل . و ابو جعفر خواند : « وقتت » به « واو » و تخفيف « قاف » .
و در شاذّ عيسى بن عمر و خالد بن إلياس خواندند : « اقتت » به « الف » و تخفيف « قاف » ، و باقى قرّاء خواندند : « اقّتت » به « الف » و تشديد « قاف » . و عرب معاقبه كنند ميان « واو » و « الف » : قالوا : وكدت الامر و اكدته ، و رخت الكتاب و أرخته ، و وشاح و اشاح و و كاف و إكاف ، و أحد و وحد . و معنى اقتت ، اعلمت وقت الثواب و العقاب ، و آنگه كه پيغامبران را اعلام كنند وقت ثواب و عقاب ، يعنى در قيامت .
* ( لأَيِّ يَوْمٍ أُجِّلَتْ ) * ، براى كدام روز ايشان را مهلت دادهاند ! و اين استفهامى است به معنى استعظام ، يعنى روز قيامت .
آنگه بيان كرد آن را كه چه روز است ، گفت : * ( لِيَوْمِ الْفَصْلِ ) * ، براى روزگار گذاردن و روزى كه فرق و فصل كنند در او ميان سعيد و شقى و ضال و مهتدى و مؤمن و كافر و مثاب و معاقب .
آنگه گفت : * ( وَما أَدْراكَ ما يَوْمُ الْفَصْلِ ) * ، و چه دانى تو اى محمّد ، و چه اعلام كرده است تو را كه روز فصل چه باشد ! و اين هم بر سبيل استعظام و استكبار گفت .
هامش
( 1 ) . آج و ديگر نسخه بدلها : فروج .
( 2 ) . اساس : « پديد » هم خوانده مىشود .