فَكُبَّتْ وُجُوهُهُمْ فِي النَّارِ ( 1 ) ، و
قال ( 2 ) - عليه السّلام : و هل يكبّ النّاس على مناخرهم الَّا حصائد السنتهم ،
قال ( 3 ) و نظيره من الكلام قولهم : أقشع السّحاب و قشعه اللَّه . و نصب « مكبّا » بر حال است ، قال الأعشى :
مكبّا على روقيه يحفر عرقها ( 4 )
على ظهر عريان الطَّريقة اهيما
و در معنى آيت دو وجه گفتند : يكى آن كه معنى آيت مثل ( 5 ) است كه خداى تعالى زد كافر ( 6 ) را و مسلمان ( 7 ) را ، كافر ( 8 ) را تشبيه كرد به آن كه او در رفتن به روى فتاده ( 9 ) باشد ( 10 ) ، و مؤمن را به آن كه بر راه راست رود و همهء عقلا دانند كه اين بهتر باشد از آن و مهتديتر .
قتاده گفت : مراد آن باشد كه روز قيامت كافر ( 11 ) را بر انگيزند بر روى به دوزخ شونده ( 12 ) ، و مؤمن به قدم خود بر صراط مىرود كالبرق الخاطف ، و بر اين قول ، « صراط مستقيم » بهشت باشد .
آنگه در تذكير نعمت آمد ( 13 ) : * ( قُلْ ) * ، يا محمّد بگوى : * ( هُوَ الَّذِي أَنْشَأَكُمْ ) * ، او آن خداست كه بيافريد شما را ، و ( 14 ) شما را چشم و گوش داد و دل داد تا به چشم ببينيد و به گوش بشنويد و به دل بدانيد . آنگه گفت : * ( قَلِيلًا ما تَشْكُرُونَ ) * ، اندك شكر مىكنيد . و « ما » را دو وجه باشد : يكى آن كه مصدرى باشد ، و التّقدير قليلا شكركم و نصب « قليلا » بر حال باشد ، و روا بود كه « ما » زياده بود و « قليلا »
هامش
( 1 ) . سورهء نمل ( 27 ) آيهء 90 .
( 2 ) . آد ، گا رسول اللَّه .
( 3 ) . آد و ديگر نسخه بدلها : ندارد .
( 4 ) . اساس و ديگر نسخه بدلها : عرقه ، با توجّه به مأخذ معتبر خبرى تصحيح شد .
( 5 ) . آد و ديگر نسخه بدلها : مثلى .
( 8 - 6 ) . آد و ديگر نسخه بدلها : كافران .
( 7 ) . آد و ديگر نسخه بدلها : مسلمانان .
( 9 ) . آد و ديگر نسخه بدلها : افتاده .
( 10 ) . كا : باشند .
( 11 ) . كا : كافران .
( 12 ) . كا : شوند .
( 13 ) . آد ، كا : در تذكير گرفت .
( 14 ) . آد و ديگر نسخه بدلها * ( وَجَعَلَ لَكُمُ السَّمْعَ وَالأَبْصارَ ) * .