* ( عَلَيْها مَلائِكَةٌ ، غِلاظٌ شِدادٌ ) * ، بر اين آتش موكّل باشند فرشتگان درشتان سختان و آنان زبانيهء دوزخاند . * ( لا يَعْصُونَ اللَّه ما أَمَرَهُمْ ) * ، در خداى تعالى عاصى نشوند به آنچه فرمايد .
* ( وَيَفْعَلُونَ ما يُؤْمَرُونَ ) * ، و بكنند آنچه بفرمايند ايشان را ] ( 1 ) .
[ * ( يا أَيُّهَا الَّذِينَ كَفَرُوا لا تَعْتَذِرُوا الْيَوْمَ ) * ، اين خطابى است كه روز قيامت خداى تعالى با كافران ( 2 ) كند ، گويد : اى آنان كه كافر شدهايد عذر مخواهيد امروز ، چه امروز عذرها مقبول نباشد ، و توبه نپذيرند براى آن كه مكلَّفان ملجأ باشند ، و فعل ملجأ در تكليف نيايد ، و بر او ثواب و عقاب نبود . * ( إِنَّما تُجْزَوْنَ ما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ ) * ، شما را جزا خواهند داد به آنچه كرده باشيد ] ( 3 ) .
[ * ( يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا تُوبُوا إِلَى اللَّه تَوْبَةً نَصُوحاً ) * ، آنگه خطاب كرد با مؤمنان و گفت : اى گرويدگان ] ( 4 ) توبه كنيد با خداى تعالى و با در او گريزيد و با درگاه او شويد . * ( تَوْبَةً نَصُوحاً ) * ، جملهء قرّاء « نصوح » خواندند به فتح « نون » و ابو بكر عن عاصم روايت كرد : « نصوحا » به ضمّ « نون » على المصدر . مبرّد گفت : مراد به « نصوح » توبهاى است نصيحت كننده .
و علما در معنى توبهء نصوح خلاف كردند . عمر گفت و ابي معاذ كه : توبهء نصوح آن باشد كه از آن توبه با سر گناه نشود [ چنان كه شير با پستان نشود ] ( 5 ) ، و معاذ اين خبر مرفوع روايت كرد الى النّبىّ - صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم - حسن ( 6 ) گفت : توبهء نصوح آن باشد كه [ مرد ] ( 7 ) پشيمان بود ( 8 ) بر گذشته و عزم كرده باشد بر آينده كه با سر مانند آن نشود . كلبيّ گفت : آن باشد كه به دل پشيمان شود و به زبان استغفار كند و به تن باز ايستد از گناه . قتاده گفت : توبة نصوح ، أى صادق ( 9 ) ، ناصح باشد . سعيد جبير گفت : توبهء مقبول باشد ، و مقبول نبود تا در او سه
هامش
( 7 - 5 - 4 - 3 - 2 - 1 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به آد و ديگر نسخه بدلها افزوده شد .
( 6 ) . آد و ديگر نسخه بدلها : كه .
( 8 ) . كا : باشد .
( 9 ) . آد و ديگر نسخه بدلها : توبهء صادق .