آرد از شدّت تكليف به معونت توفيق . علىّ بن صالح گفت مراد بقوله :
* ( يَجْعَلْ لَه مَخْرَجاً ) * ، آن است كه او را قانع [ كند ] ( 1 ) به آنچه روزى [ او ] ( 2 ) كرده باشد .
و أبو ذرّ غفارى ( 3 ) روايت كرد كه رسول - صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم - گفت : آيتى است در قرآن كه ( 4 ) اگر مردم به آن ( 5 ) كار كنند كفايت باشد ايشان را ، آنگاه اين آيت بخواند و تكرار مىكرد و باز مىخواند ، و در خبر است كه يك روز مردى بنزديك عمر آمد و گفت : مرا عملى ده از اعمال ، گفت : قرآن دانى ؟ گفت :
نه ( 6 ) گفت : برو و قرآن بياموز كه ما عمل به كسى ندهيم كه قرآن نداند . مرد برفت و قرآن بياموخت به ( 7 ) اميد آن كه چون قرآن بياموزد عمل گيرد ، چون در قرآن به اين آيت رسيد كه : * ( مَنْ يَتَّقِ اللَّه يَجْعَلْ لَه مَخْرَجاً وَيَرْزُقْه مِنْ حَيْثُ لا يَحْتَسِبُ ) * ، طمع بريد از عمل [ و ] ( 8 ) با پيش عمر نشد ديگر .
يك روز عمر او را ديد ، گفت : چه كردى ؟ قرآن آموختى ؟ گفت : آرى ، گفت : اكنون بيا تا عملى دهم تو را . گفت : عمل نخواهم . گفت : چرا ؟ گفت :
براى آن كه به قرآن مستغنى شدم از عمل تو . گفت : چگونه ؟ گفت : آيتى در قرآن پيش من آمد كه مرا از تو و جز تو مستغنى كرد ، و هى قوله [ تعالى ] ( 9 ) : * ( وَمَنْ يَتَّقِ اللَّه يَجْعَلْ لَه مَخْرَجاً وَيَرْزُقْه مِنْ حَيْثُ لا يَحْتَسِبُ . وَمَنْ يَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّه فَهُوَ حَسْبُه إِنَّ اللَّه بالِغُ أَمْرِه ) * ، گفت : هر كه توكّل كند بر خداى تعالى كفايت باشد او را .
عبد اللَّه عبّاس روايت كرد از رسول - صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم - كه
هامش
( 9 - 8 - 2 - 1 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به آد و ديگر نسخه بدلها افزوده شد .
( 3 ) . آد رضى اللَّه عنه .
( 4 ) . آد و ديگر نسخه بدلها : در كتاب خداى عزّ و جلّ .
( 5 ) . آد و ديگر نسخه بدلها : مردمان بر آن .
( 6 ) . آد و ديگر نسخه بدلها : نى / نه .
( 7 ) . آد و ديگر نسخه بدلها : بر .