نقصان بود . * ( لا تَدْرِي لَعَلَّ اللَّه يُحْدِثُ بَعْدَ ذلِكَ أَمْراً ) * ، تو ندانى كه باشد كه خداى تعالى از پس آن كارى پديد آرد . بعضى گفتند : شهوة المراجعة است به اين امر ( 1 ) ، و بعضى ديگر گفتند : خود نفس مراجعت خواست ما دام تا طلاق اوّل باشد يا دوم [ و ] ( 2 ) عدّهاش به سر نشده باشد . بعضى ديگر گفتند : مراد تغيير ( 3 ) راى مرد است در طلاق ، باشد كه مردى را راى بگردد پس از آن كه عزم طلاق كرده باشد ، طلاق ندهد .
* ( فَإِذا بَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ ) * ، چون به وقت خود رسند ، و به اتّفاق مفسّران معنى آن است كه : قاربن بلوغ اجلهنّ ، چون نزديك باشد كه عدّت سر آيد براى آن كه چون عدّت به سر آمد امساك نتواند كردن به طريق مراجعت ، و مراد مراجعت است به امساك . و چون از عدّت به در آيد ( 4 ) ، مخيّر شد ( 5 ) ، خواهد به زن ( 6 ) او باشد و خواهد به زن ديگرى ، و جز به تجديد نكاح و استيناف عقد ميان ايشان مواصلت نباشد .
حق تعالى گفت : چون وقت ايشان بر آيد ( 7 ) ، يعنى نزديك رسد تا عدّت ايشان برخواهد آمد ( 8 ) . * ( فَأَمْسِكُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ ) * ، المعنى ان شئتم ذلك ، اگر خواهيد ( 9 ) امساك كنيد ايشان را به مراجعت ، و در مراجعت اين قدر كفايت باشد كه گويد :
مراجعت كردم ، يا برود و دست بر سر او نهد ، يا گويد : من طلاق نخواندهام ( 10 ) و
هامش
( 1 ) . اساس : آن آمد ، با توجّه به آد و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد .
( 2 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به آد و ديگر نسخه بدلها افزوده شد .
( 3 ) . كا : به تغيير .
( 4 ) . كا : آمد .
( 5 ) . آد و ديگر نسخه بدلها : باشد .
( 6 ) . آد و ديگر نسخه بدلها : اگر خواهد زن .
( 7 ) . آد و ديگر نسخه بدلها : به سر آيد .
( 8 ) . كا : به سر خواهد آمدن .
( 9 ) . آد و ديگر نسخه بدلها كه .
( 10 ) . اساس : نخوردهام ، آد ، گا : ندادهام ، با توجّه به كا تصحيح شد .