* ( وَمَنْ يُؤْمِنْ بِاللَّه وَيَعْمَلْ صالِحاً ) * ، هر كه او ايمان آرد به خداى و عمل صالح كند ( 1 ) ، او را بهشتهايى بود كه در زير [ 48 - ر ] درختان او جويها مىرود . مدنيان و شاميان خواندند [ در اين سوره و ] ( 2 ) در سورهء طلاق : ( نكفر ، و ندخله ) ، به « نون » ، و باقى قرّاء به « يا » . * ( خالِدِينَ فِيها أَبَداً ) * ، در آن جا مخلَّد و مؤبّد باشند . * ( ذلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ ) * ، آن ظفرى بزرگوار است .
* ( وَالَّذِينَ كَفَرُوا وَكَذَّبُوا بِآياتِنا ) * ، گفت : و آنان كه كافر شدند و آيات من ( 3 ) [ به ] ( 4 ) دروغ داشتند . * ( أُولئِكَ أَصْحابُ النَّارِ ) * ، ايشان اهل دوزخ باشند .
* ( خالِدِينَ فِيها ) * ، در آن جا مخلَّد و جاويدان ( 5 ) باشند . * ( وَبِئْسَ الْمَصِيرُ ) * ، و بد جايى است آن جا .
* ( ما أَصابَ مِنْ مُصِيبَةٍ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّه ) * ، آنگه بر سبيل تسلَّى و دلخوشى اصحاب مصايب گفت : هيچ مصيبت نرسد شما را الَّا به فرمان خداى ، يعنى آنچه به خداى تعلَّق دارد از بيمارى و سختى و تنگى ، و قيل : بعلم اللَّه .
و چون « اذن » را به علم تفسير كنند ، عام شود فعل خداى و جز آن در او ( 6 ) داخل بود . ابو ظبيان گفت : مصحفها بر علقمة بن قيس عرض مىكردم ، به اين آيت رسيدم ، گفتم : چه معنى دارد ؟ گفت معنى آن است كه : هر كس را كه مصيبتى رسد از قبل خداى تعالى ، چون داند كه صلاح او در آن است رضا دهد و تسليم كند ، فهذا معنى قوله : * ( يَهْدِ قَلْبَه ) * ، دلش را هدايت [ دهد ] ( 7 ) ، يعنى توفيق رضا و تسليم . ابو بكر ورّاق گفت معنى آن است كه : هر كس كه ايمان دارد عند ( 8 ) نعمت و بداند كه آن از فضل خداست ، دل او را هدايت
هامش
( 1 ) . كا * ( وَيُدْخِلْه جَنَّاتٍ ) * .
( 4 - 2 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به آد و ديگر نسخه بدلها افزوده شد .
( 3 ) . آد ، گا : ما را ، كا : مرا .
( 5 ) . آد ، گا : مؤبّد ، كا : جاودان .
( 6 ) . آد و ديگر نسخه بدلها : جز او در آن .
( 7 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به آد ، كا افزوده شد .
( 8 ) . آد و ديگر نسخه بدلها : نزد .