* ( يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا ) * ، آنگه گفت : اى گرويدگان . * ( هَلْ أَدُلُّكُمْ ) * ، راه نمايم شما را بر بازرگانى كه شما را برهاند از عذاب اليم كه عذاب دوزخ است ؟ جملهء قرّاء خواندند : * ( تُنْجِيكُمْ ) * ، به تخفيف من الانجاء ، مگر ابن عامر كه او خواند به تشديد من التنجية . * ( عَلى تِجارَةٍ تُنْجِيكُمْ ) * ، اين بيان آن مجمل است ( 1 ) و تفسير آن تجارت گفت آن است كه : ايمان آريد به خداى و پيغمبر خداى و جهاد كنيد در سبيل خداى به مال و جانتان . * ( ذلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ ) * ، آنگه براى ترغيب گفت : اين بهتر است شما را اگر دانيد و دعوى دانايى مىكنيد .
امّا قوله : * ( تُؤْمِنُونَ بِاللَّه وَرَسُولِه ) * ، مع قوله : * ( يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا ) * ، و آن كه ايمان دارد چگونه ايمان آرد ! و از اين دو جواب باشد - چنان كه رفت فى قوله : يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا آمِنُوا . امّا ايمان اوّل حقيقت باشد و دوم مجاز به معنى استقامت ، و امّا اوّل مجاز باشد به معنى اظهار و دوم حقيقت باشد . آنگه خطاب با منافقان كرد كه اظهار ايمان كردهاند ( 2 ) ، امر كرد ايشان را به ايمان حقيقى ، و قوله : * ( ذلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ ) * ، در او دو وجه باشد : يكى آن كه « خير » به معنى افعل تفضيل [ نباشد ، و معنى آن بود كه اين افعال خيرى باشد شما را و نفعى از جملهء خيرات و منافع ، يعنى جزاى آن و ثواب ، اگر شما را خيرى باشد . وجه دوم آن كه در او معنى تفضيل باشد ] ( 3 ) ، و معنى آن كه ثواب ايمان و جهاد به قيامت شما را [ 37 - ر ] بهتر از آسايش و رفاهيت باشد كه شما را هست به ترك بطر و تحصيل معارف و جهاد در سبيل خداى .
اگر گويند : [ چگونه ] ( 4 ) تمام ( 5 ) كرد فعل را از اسم ( 6 ) في قوله : « تجارة » ، آنگه
هامش
( 1 ) . اساس : محل است ، با توجّه به آد و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد .
( 2 ) . آد ، كا ، گا : كرده باشند .
( 4 - 3 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به آد و ديگر نسخه بدلها افزوده شد .
( 5 ) . آد و ديگر نسخه بدلها : ندارد ، چاپ شعرانى ( 11 / 139 ) : بدل .
( 6 ) . آد و ديگر نسخه بدلها : اسم را از فعل .