يعنى بيّنات او سحر و جادويى است .
آنگه حق تعالى گفت : * ( وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرى عَلَى اللَّه الْكَذِبَ ) * ، كيست ظالمتر از آن كه بر خداى [ تعالى ] ( 1 ) دروغ گويد و فرو بافد بر او دروغ . * ( وَهُوَ يُدْعى إِلَى الإِسْلامِ ) * ، « واو » حال است ، در آن حال كه او را به اسلام دعوت مىكنند . * ( وَاللَّه لا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ ) * ، خداى هدايت ندهد ظالمان را ، يعنى راه بهشت ننمايد .
* ( يُرِيدُونَ لِيُطْفِؤُا نُورَ اللَّه بِأَفْواهِهِمْ ) * ، آنگه وصف كرد كافران را كه مىخواهند تا نور خداى بنشانند به دهن خود ، چنان كه يكى از ما نور شمع و چراغ به دهن باد دهد و ( 2 ) بنشاند ، و اين مثلى است كه خداى زد استحالت آن را كه دين خداى به گفتار ايشان خلل يابد . * ( وَاللَّه مُتِمُّ نُورِه ) * ، ابن كثير و حمزه و كسائى و خلف و حفص عن عاصم خواندند : * ( مُتِمُّ نُورِه ) * ، باضافت ، و باقى قرّاء به تنوين « ميم » خواندند و نصب « را » : متمّ نوره . * ( وَلَوْ كَرِه الْكافِرُونَ ) * ، و خداى تعالى نور خود تمام كند و اگر چه كافران آن را كاره باشند .
* ( هُوَ الَّذِي ) * - الاية ، او آن خداست كه رسول خود محمّد را بفرستاد . * ( بِالْهُدى ) * ، به اسلام ، و قيل : بالبيان ، و قيل : بالقران ، و قيل : بالادلَّة الهادية ( 3 ) ، و حملش بر عموم كردن اوليتر باشد . * ( وَدِينِ الْحَقِّ ) * ، و اين دين ( 4 ) مسلمانى است . * ( لِيُظْهِرَه عَلَى الدِّينِ كُلِّه ) * ، تا آن را ظاهر گرداند بر همهء دينها . و « اظهار » دو معنى را محتمل است : يكى پيدا كردن و يكى ظفر دادن ، و حمل توان كردن بر هر دو وجه ( 5 ) ، تنافى نيست ميان ايشان . * ( وَلَوْ كَرِه الْمُشْرِكُونَ ) * ، و اگر چه مشركان آن را كاره باشند .
هامش
( 1 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به آد و ديگر نسخه بدلها افزوده شد .
( 2 ) . آد و ديگر نسخه بدلها : به دهن و باد دهن .
( 3 ) . آد و ديگر نسخه بدلها و البيان .
( 4 ) . آد و ديگر نسخه بدلها : و به دين .
( 5 ) . آد ، كا ، گا كه .