فمرّ بنا رجل من النّاس و انزوى
اليهم من الحىّ اليمانين ارجل
كتائب من عكّ و لخم و حمير
على ابن نزار بالعداوة أجفلوا
دليل ديگر آن است كه در آخر اين حديث آمد :
و لا يظلم اللَّه من خلقه احدا ،
اين دليل آن باشد كه مراد از اين حديث و ذكر ( 1 ) در او خلق است .
* ( وَأُزْلِفَتِ الْجَنَّةُ لِلْمُتَّقِينَ غَيْرَ بَعِيدٍ ) * و نزديك بكشد ( 2 ) بهشت متّقيان را تا پيش از آن كه در او روند ببينند . * ( غَيْرَ بَعِيدٍ ) * چنان كه دور نباشد از ايشان . و يقال لهم و گويند ايشان را : * ( هذا ما تُوعَدُونَ ) * اين آن است كه شما را وعده مىدادند .
* ( لِكُلِّ أَوَّابٍ حَفِيظٍ ) * براى هر باز آيندهء نگاه دارندهاى ، يعنى هر توبه كارى كه پس از توبه خود را نگاه دارد تا چيزى نكند كه توبهء او را خلل بود ، و گفتند : مراد به « أوّاب » تسبيح كننده ، من قوله : يا جِبالُ أَوِّبِي مَعَه ( 3 ) ، و اين قول عبد اللَّه عبّاس است و عطا ( 4 ) ، مجاهد گفت ( 5 ) آن ( 6 ) باشد كه در خلوت عذر گناه خود بسيار كند ( 7 ) و از آن توبه كند ( 8 ) ، گفتند : آن باشد كه به دل با خداى گريزد . * ( حَفِيظٍ ) * ، عبد اللَّه عبّاس گفت ( 9 ) : آن باشد كه گناه خود ياد مىدارد تا از او توبه كند ( 10 ) . گفتند : مراد آن است كه نگاه دارد آنچه خداى تعالى به او سپرده باشد از تكليف . ضحّاك گفت : آن كه خود را نگاه دارد و تعبّد كند ( 11 ) . عطا گفت [ 34 - پ ] : آن كه خداى را و رضاى خداى را نگاه دارد ، و اين اقوال متقارب است .
* ( مَنْ خَشِيَ الرَّحْمنَ بِالْغَيْبِ ) * ، محلّ او محتمل است دو وجه را از اعراب :
هامش
( 1 ) . كذا در اساس و آج به آد و ديگر نسخه بدلها قدم .
( 2 ) . آد ، گا : كنند كا : بكنند .
( 3 ) . سورهء سبأ ( 34 ) آيهء 10 .
( 4 ) . آج و آد : كا ، گا : عطاست .
( 5 ) . آج : گفتند .
( 6 ) . كا : أوّاب آن .
( 7 ) . آد : در خلوت بسيار گناه خود ياد مىدارد .
( 8 ) . آج و ديگر نسخه بدلها و .
( 9 ) . كا حفيظ .
( 10 ) . كا : و از آن توبه مىكند .
( 11 ) . آد ، كا ، گا : تعهّد .