هر دو آيت محكم است و محمول بر ظاهر خود ( 1 ) .
و ثعلبيّ ( 2 ) در تفسيرش ( 3 ) بياورد از ابو القاسم بن حبيب عن ابراهيم بن مضارب عن ابيه كه او گفت : عبد اللَّه بن طاهر والى خراسان ( 4 ) حسين بن الفضل را بخواند و گفت : را سه آيت مشكل است در قرآن . گفت : و آن كدام است ؟
گفت : ( 5 ) قوله تعالى في قصّة ابن آدم فَأَصْبَحَ مِنَ النَّادِمِينَ ( 6 ) ، و رسول - عليه السلام - مىگويد :
النّدم توبة
چرا توبهء او مقبول نيامد . ديگر قوله : * ( وَأَنْ لَيْسَ لِلإِنْسانِ إِلَّا ما سَعى ) * ، پس اضعافا مضاعفة ( 7 ) چيست ؟ ديگر قوله تعالى : كُلَّ يَوْمٍ هُوَ فِي شَأْنٍ ( 8 ) و او هر روز در شأنى و كارى است ، و قول رسول - عليه السلام - كه گفت :
جفّ القلم بما أنت لاق
، مناقض اين است كه چون گفت : از همه كارها بپرداخت ، هر روز چه كند اين مؤدّى باشد بابدا .
حسين فضل ( 9 ) جواب داد و گفت : امّا حديث پسر آدم ، بدان كه اين امّت را خصايصى است كه دگر امم را نبود ( 10 ) ، و جوابى ديگر گفتهاند دگر ( 11 ) مشايخ كه :
پشيمانى او بر قتل نبود ، بر حمل بود و ندم بر حمل ( 12 ) توبه نباشد از قتل ، و جواب از آيت دوم كه : * ( وَأَنْ لَيْسَ لِلإِنْسانِ إِلَّا ما سَعى ) * ، اين عدل باشد ، و اگر يكى را هزار جزا دهد فضل باشد [ 84 - ر ] . و جواب از آيت سيم ( 13 ) كه گفت ( 14 ) : هر روز در شأنى است به اوّل ابداء كرد و به ديگر احوال اعادت كند ، گفت : عبد اللَّه
هامش
( 1 ) . آج است .
( 2 ) . آد ، كا ، گا : و ابو اسحاق ثعلبى .
( 3 ) . كا : تفسير خود .
( 4 ) . آج بود .
( 5 ) . كا ، گا يكى .
( 6 ) . سورهء مائده ( 5 ) آيهء 31 .
( 7 ) . سورهء آل عمران ( 4 ) آيهء 130 .
( 8 ) . سورهء رحمن ( 55 ) آيهء 29 .
( 9 ) . آج و ديگر نسخه بدلها : حسين بن الفضل .
( 10 ) . آج و ديگر نسخه بدلها : ديگر امّت را نبود .
( 11 ) . آد ، گا : بعضى .
( 12 ) . كا ، گا : بر آن حمل كه او كرد .
( 13 ) . آج : سوم آد : سيوم .
( 14 ) . كا او .