طاهر ( 1 ) برخاست و بوسه بر سر او داد و خراج او مسبوع ( 2 ) كرد . و اين جوابها هيچ معتمد نيست و بوسه به زيان آورد ( 3 ) ، و نيز مستحقّ آن ( 4 ) تا خراجى ديگر بر اخراجش ( 5 ) بيفزايند ( 6 ) .
امّا جواب مسألهء اوّل آن است كه : ندم مجرّد توبه نباشد تا قصد با او نبود ، چون قصد با او بود ( 7 ) و عزم با او مقارن باشد كه لا يعود الى مثله فى المستقبل لقبحه باشد ، اين ندم را نيز عزم ( 8 ) توبه آنگه باشد ( 9 ) ، چون بر اين وجه نبود توبه نباشد . و امّا جواب مسأله دوم هم خطاست ، براى آن كه گفت : جزا دهد او را به فضل ، و فضل واجب نبود و جزاى او ( 10 ) واجب بود و مستحق ، و جواب صحيح از او آن است كه : جز خداى نداند كه بر ( 11 ) فعلى كه مكلَّفى بكند بر وجه مأمور ( 12 ) چه مقدار ثواب باشد او را ، و مقادير ثواب و عقاب جز خداى تعالى نداند ، و نه از آن است كه ( 13 ) به ادلَّه و مقاييس استخراج توان كرد ، از آن جاست كه روا بود كه زيد طاعتى بكند بر وجهى او را يك ثواب بود بر آن ، و عمر ( 14 ) همان طاعت بكند صد جزا و ( 15 ) ثواب را مستحق بود ، لاختلاف الوجه الذي يقعان عليه ( 16 ) .
امّا جواب سيم ( 17 ) هم خطاست براى آن كه
جفّ القلم بما انت لاق
مراد
هامش
( 1 ) . آج : عبد اللَّه بن طاهر .
( 2 ) . آد ، كا ، گا : مسوّغ .
( 3 ) . كا : و بوسه عبد اللَّه بدين سبب نه بر جاى خود بود .
( 4 ) . كا بود .
( 5 ) . آج ، آد ، كا : خراجش .
( 6 ) . آد ، كافر بيفزايد .
( 7 ) . آد ، گا : قصد او توبه .
( 8 ) . آد : را با اين عزم .
( 9 ) . آج و ديگر نسخه بدلها و .
( 10 ) . كا ، گا : و جزا .
( 11 ) . آد ، كا ، گا : بر هر .
( 12 ) . آد ، كا ، گا به .
( 13 ) . كا : نه از آن جمله است كه گا : نه از آن قسم است .
( 14 ) . آج و همهء نسخه بدلها : عمرو .
( 15 ) . آد ، كا ، گا : و صد چندان .
( 16 ) . كا : يتعلَّق عليه .
( 17 ) . آج ، كا : سوم .