تمام ( 1 ) داشت و اثر حنّاء بر او مانده بود ، و دو جامهء سبز پوشيده داشت . پدرم سلام كرد و بنشست و ساعتى حديث مىكردند . آنگه رسول - عليه السلام - پدرم را گفت : اين پسر تو است ؟ گفت : آرى ( 2 ) ، و ربّ الكعبة حقّا ( 3 ) اشهد به ( 4 ) . رسول اللَّه عجب بماند از سوگند او و از شدّت شبه من به او . آنگه گفت :
اما انّه لا يجني عليك و لا تجني عليه
جنايت او بر تو ننهد و جنايت تو بر او ننهند ، آنگه اين آيت بر خواند : * ( أَلَّا تَزِرُ وازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرى ) * . گفت : آنگاه نگاه كردم ( 5 ) از ميان كتف او مانند سلعه ( 6 ) اى بود ، پدرم گفت : يا رسول اللَّه ! من طب دانم ، اگر فرمايى تا معالجهاى كنم اين را ؟ گفت : نه ، طبيب او آن است كه آفريد ( 7 ) .
* ( وَأَنْ لَيْسَ لِلإِنْسانِ إِلَّا ما سَعى ) * ، و آن كه نيست آدمى را الَّا آنچه كرده است ، يعنى جزا و ثواب و پاداشت ( 8 ) آنچه كرده باشد . و مراد به « سعى » عمل است ، و مثله قوله : إِنَّ سَعْيَكُمْ لَشَتَّى ( 9 ) . و اخبارى كه روايت كردهاند از آن كه خداى تعالى فرزندان را به صلاح پدران به بهشت برد [ 83 - پ ] . و گفتند :
اين آيت منسوخ است بقوله : وَالَّذِينَ آمَنُوا وَاتَّبَعَتْهُمْ ذُرِّيَّتُهُمْ بِإِيمانٍ أَلْحَقْنا بِهِمْ ذُرِّيَّتَهُمْ ( 10 ) درست نيست ، براى آن كه از ميان اين دو آيت تنافى نيست و جمع ميانشان درست است . و اخبار با آن كه آحاد است محتمل است تأويلى را كه مطابق اين آيت باشد ، و آيت محكم است و اخبار بر جاى خود . و اصحاب حديث در اين آيات ( 11 ) اقوالى گفتهاند نا معتمد ، و قول معتمد آن است كه رفت كه
هامش
( 1 ) . آد بر اندام .
( 2 ) . آد ، گا : أى .
( 3 ) . اساس : حقّها ، با توجّه به آج و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد .
( 4 ) . آد ، گا آرى به خداى كعبه و به حقيقت مىدانم و سوگند مىخورم .
( 5 ) . آد ، كا ، گا : كرديم .
( 6 ) . اساس ، آج ، كا : شعله ، با توجه به آد ، گا : تصحيح شد .
( 7 ) . آد ، كا ، گا شفا به دست اوست .
( 8 ) . كا : پاداش .
( 9 ) . سورهء ليل ( 92 ) آيهء 4 .
( 10 ) . سورهء طور ( 52 ) آيهء 21 .
( 11 ) . آج : آيه .