- عليه السلام - كه او وفا [ 82 - ر ] كرد به عهدهاى خداى تعالى ( 1 ) ، وفى و أوفى و وفّى ثلاث لغات بمعنى واحد .
* ( أَلَّا تَزِرُ ) * ( 2 ) * ( وازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرى ) * ، « ان » محفّفه است از ثقيله ، التّقدير ( 3 ) : انّه لا تزر ، و آنچه در آن صحف است آن است كه او به گناه كارى ( 4 ) ديگرى را نگيرد ، و بار گناه كسى بر كسى ( 5 ) ننهد . بعضى مفسّران گفتند : پيش از ابراهيم - عليه السلام - ظلمهء ( 6 ) روزگار را عادت ( 7 ) بود كه پدر را به گناه پسر بگرفتندى و برادر را به گناه برادر بكشتندى و خويش را به خويش بگرفتندى ، تا خداى تعالى ابراهيم را بفرستاد ، و بر او انزال كرد ( 8 ) در صحف او كه : * ( أَلَّا تَزِرُ وازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرى ) * ، ابراهيم - عليه السلام - را وصف كرد به وفّى .
سعيد جبير و حسن و قتاده گفتند : وفّى ، أى عمل بما امر به با آنچه او را فرمودند قيام كرد و رسالت خداى به خلق گزارد و از عهده ( 9 ) تكاليف نبوّت برون ( 10 ) آمد و به همه وفا كرد . ربيع گفت : به خواب كه ديد وفا كرد و پسر را قربان كرد . ابو العاليه گفت : اركان اسلام بتمامى به جاى آورد ، و ذلك قوله تعالى :
وَ إِذِ ابْتَلى إِبْراهِيمَ رَبُّه بِكَلِماتٍ فَأَتَمَّهُنَّ ( 11 ) گفت : پيش از او كس نبود كه او را امتحان كردند به دين [ و ] ( 12 ) او سهام ( 13 ) و شرايط آن بتمامى به جاى آورد الَّا ابراهيم - عليه السلام - . و توفيه و توفي تمام به دادن باشد ، قال اللَّه تعالى :
هامش
( 1 ) . آد ، كا يقال .
( 2 ) . كذا در اساس ، آج ، آد ، گا ضبط قرآن مجيد : الَّا تزر .
( 3 ) . آد ، گا : و التّقدير .
( 4 ) . آج ديگرى آد ، كا ، گا : به گناه ديگرى .
( 5 ) . آد ، گا ديگر .
( 6 ) . كا : ظالمان .
( 7 ) . آد ، گا چنان .
( 8 ) . آد ، گا : و به دو فرود آورد كا : و بر او انزله كرد .
( 9 ) . اساس و آج : عهد ، با توجّه به آد و ديگر نسخه بدلها و معنى جمله تصحيح شد .
( 10 ) . آد ، كا ، گا : بيرون .
( 11 ) . سورهء بقره ( 2 ) آيهء 124 .
( 12 ) . آج ، آد و كا كه .
( 13 ) . آد : تمامى گا : تمام .