حتّى اتاه وسط اصحابه
قد غلبتهم سنة الهاجع
و التقم الرأس بيافوخه
و النّحر منه فغرة الجايع
ثمّ علا بعد بأبيابة
منعفرا وسط ناقع
قد كان هذا لكم عبرة
للسيّد المتبوع و التّابع
من يرجع العام الى اهله
فما اكيل السّبع بالرّاجع
قوله : * ( ما ضَلَّ صاحِبُكُمْ وَما غَوى ) * ، « ما » كه حرف نفى است جواب قسم است و سوگند بر او واقع است ، گفت : به حقّ ستاره چون هوى كرد ( 1 ) كه صاحب شما كه محمّد است ضالّ نشد ( 2 ) و غاوى نشد . و « غاوى » دو معنى دارد : يكى ضدّ راشد كه « غى » ضدّ رشد باشد ( 3 ) و يكى خيبت يعنى خايب نيست و نوميد از وعدههاى ما و انجاز آن عاجلا [ 78 - ر ] و آجلا .
* ( وَما يَنْطِقُ عَنِ الْهَوى ) * ، « واو » عطف است بر آيت مقدّم ، گفت ( 4 ) : سخن نگويد از سر هواى نفس ( 5 ) به مراد ( 6 ) و ميل و محبّت نگويد ( 7 ) ، و گفتند : « عن » به معنى « با » است ، أى بالهوى به هوا نگويد .
* ( إِنْ هُوَ ) * ، « ان » به معنى « ما » ى نفى است ، أى ما هو ، أى ما ذلك النطق . * ( إِلَّا وَحْيٌ يُوحى ) * آن نطق و آن سخن نيست الَّا وحى كه بر او مىگذارند و با او مىآرند و القاء مىكنند بر او از خداى تعالى .
* ( عَلَّمَه شَدِيدُ الْقُوى ) * او را كسى مىآموزد سخت قوّت ، يعنى جبرئيل - عليه السلام - و قوّت او چندان است كه به يك دم زدن از آسمان هفتم به زمين آيد ، و آنگه كه وحى آوردى به يك ساعت ( 8 ) برفتى و باز آمدى .
هامش
( 1 ) . كا : چون فرو آمد .
( 2 ) . كا : ندارد .
( 3 ) . آد ، گا : بود .
( 4 ) . آد ، گا محمّد .
( 5 ) . آد ، گا يعنى .
( 6 ) . گا دل .
( 7 ) . كا . ندارد .
( 8 ) . آد ، گا : يك دم .