كار رسول . خداى تعالى مكر ايشان باطل كرد و كيدشان بانحر ( 1 ) شان گردانيد و خايب و خاسر كرد ايشان را تا بر كار نيفتاد [ 272 - پ ] آنچه كردند . و در آيت شبهتى نيست و در صحت احباط از اين دو وجه كه ما بيان كرديم . و آنان كه به اين تمسك كردند در باب احباط ، لابد است از آن كه عدول كنند از ظاهر براى آن كه اضلال ، به معنى احباط نيامده است در كلام عرب . دگر آن كه ، به اجماع امت ، كافران را عملى نباشد واقع به موقع قبول تا به احباط و ابطال حاجت بود .
* ( وَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحاتِ ) * ، و آنان كه ايمان دارند به خداى و عمل صالح كنند و ايمان دارند به آنچه بر محمد فرو ( 2 ) آمد از قرآن ، * ( وَهُوَ الْحَقُّ مِنْ رَبِّهِمْ ) * ، و اين قرآن حق است و درست از قبل خداى تعالى ، * ( كَفَّرَ عَنْهُمْ سَيِّئاتِهِمْ ) * ، در جاى خبر مبتداست ، گفت فرو ( 3 ) شويد از ايشان گناهانشان و نيك گرداند حالشان . و البال ، الحال و الشأن .
* ( ذلِكَ بِأَنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا اتَّبَعُوا الْباطِلَ ) * ، اين براى آن چنين آمد ، يعنى آن كه در دو آيت مقدم رفت كه ، آنان كه كافراند ، تابع باطلاند و آنان كه مؤمناند تابع حقاند . آنگه گفت : * ( كَذلِكَ يَضْرِبُ اللَّه لِلنَّاسِ أَمْثالَهُمْ ) * ، همچنين مثلها زند خداى تعالى براى مردمان .
* ( فَإِذا لَقِيتُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا ) * ( 4 ) ، من اهل الحرب [ و اين تخصيص به اجماع ( 5 ) كرديم كه آنچه در اين آيت گفت ، حكم كافران حربى است . ] ( 6 ) گفت : چون بينى كافران حربى را ، * ( فَضَرْبَ الرِّقابِ ) * ، گفتند : نصب او بر اغراست ، يعنى : الزموا ضرب الرقاب . و قيل : اديموا ( 7 ) ضرب الرقاب . و گفتند : نصب او بر مصدر است ، اى اضربوا الرقاب ضربا ، آنگه فعل بيفگند و مصدر را با مفعول اضافت كرد . * ( حَتَّى إِذا أَثْخَنْتُمُوهُمْ ) * ، تا آنگه كه ايشان را مغلوب و مقهور كنى و در دست شما اسير شوند ،
هامش
( 1 ) . آج : سحر .
( 3 - 2 ) . آج ، ما ، گا : لا : فرود .
( 4 ) . گا ، آد ، افزوده : يعنى .
( 5 ) . گا : براى اجماع .
( 6 ) . اساس ، آب و لا ، ندارد ، از آج ، افزوده شد .
( 7 ) . آج : اوتو .