رستگارى و ظفرى ( 1 ) باشد آشكارا .
* ( وَأَمَّا الَّذِينَ كَفَرُوا ) * ، اما آنان كه كافر باشند . * ( أَ فَلَمْ تَكُنْ ) * ، اين جا محذوفى هست از كلام و تقدير آن كه ، يقال ( 2 ) لهم : * ( أَ فَلَمْ تَكُنْ آياتِي تُتْلى عَلَيْكُمْ ) * ، نه آيات من مىخواندند و شما استكبار كردى و گروهى مجرم و كافر مصر بودى بر كفر ؟
* ( وَإِذا قِيلَ إِنَّ وَعْدَ اللَّه حَقٌّ ) * ، گفت ( 3 ) ، گويند ايشان را كه : وعده و نويد خداى تعالى حق است و درست . * ( وَالسَّاعَةُ لا رَيْبَ فِيها ) * ، و قيامت را در او شكى نيست .
حمزه خواند : و الساعة ، به نصب خواند عطفا على الوعد . و عامهء قرا ( 4 ) به رفع بر ابتدا . و حجت اينان قوله : . . . إِنَّ الأَرْضَ لِلَّه يُورِثُها مَنْ يَشاءُ مِنْ عِبادِه وَالْعاقِبَةُ لِلْمُتَّقِينَ ( 5 ) ، بالرفع لا غير . * ( قُلْتُمْ ما نَدْرِي مَا السَّاعَةُ ) * ، گويى ما ندانيم كه ساعت چه باشد ، يعنى قيامت بر طريق جحود و انكار . * ( إِنْ نَظُنُّ إِلَّا ظَنًّا ) * ، ما نمىپنداريم الا پنداشتى و ما را در اين باب هيچ علمى يقين نيست .
* ( وَبَدا لَهُمْ سَيِّئاتُ ما عَمِلُوا ) * ، پديد آيد ايشان را بدى آنچه كرده باشند ، يعنى جزاى آن براى آن كه روز قيامت روز جزا باشد . * ( وَحاقَ بِهِمْ ما كانُوا بِه يَسْتَهْزِؤُنَ ) * ، و به ايشان رسد آنچه استهزا كرده باشند ، يعنى هم جزاى آن ، يعنى جزاى عمل ايشان و جزاى استهزاى ايشان به ايشان رسد .
* ( وَقِيلَ الْيَوْمَ نَنْساكُمْ ) * ، گويند ايشان ما شما را فرو گذاريم از ثواب چنان كه شما فرو گذاشتى ( 6 ) [ 248 - ر ] ايمان به اين روز . اين نسيان به معنى ترك باشد ، و گفتند : مراد نسيان است بر سبيل مجاز و تشبيه ، ( 7 ) چنان كه شما اين روز فراموش كردى ، ما شما را فراموش كرديم ، يعنى به منزلت فراموشان فرود آورديم ( 8 ) تا كس به خير نام شما نبرد و ذكر شما نكند ، گويى در ياد كس نيستى . * ( وَمَأْواكُمُ النَّارُ ) * ، و جاى شما دوزخ باشد . * ( وَما لَكُمْ مِنْ ناصِرِينَ ) * ، و شما را هيچ يار و ياور نباشد .
* ( ذلِكُمْ بِأَنَّكُمُ اتَّخَذْتُمْ آياتِ اللَّه هُزُواً ) * ، و آنگه باز نمود كه اين به جزا و مكافات آن است كه شما آيات خداى را فسوس گرفتى و به آن استهزا كردى .
هامش
( 1 ) . آج ، ما : ظفر .
( 2 ) . آج ، ما ، گا ، لا : فيقال .
( 3 ) . آج ، ما ، گا ، لا ، آد : و چون گويند .
( 4 ) . گا ، آد ، افزوده : خواندند .
( 5 ) . سورهء اعراف ( 7 ) آيهء 128 .
( 6 ) . ما : گزاشتى .
( 7 ) . گا ، د ، افزوده : يعنى .
( 8 ) . آج ، ما ، گا ، لا ، آد ، افزوده : شما را .