* ( وَقِيلِه ) * ، عاصم و حمزه خواندند : و قيله ، به كسر لام على تقدير : و عنده علم الساعة و علم قيله . و باقى قرا به نصب خواندند . اخفش گفت : عطف است على قول : * ( أَمْ يَحْسَبُونَ أَنَّا لا نَسْمَعُ سِرَّهُمْ وَنَجْواهُمْ ) * ، و قيله ، و گفتند : بر مصدر منصوب است على تقدير : و قال قيله زجاج گفت : و نسمع ( 1 ) قيله ، و نيز روا بود كه بر محل : * ( وَعِنْدَه عِلْمُ السَّاعَةِ ) * ، عطف بود و التقدير انه يعلم الساعة . و قيله ، اى قوله ، يعنى ، قول النبى - صلى اللَّه عليه و آله - و اعرج خواند در شاذ : و قيله ( 2 ) على تقدير و عنده قيله به رفع ، و گفتار او ، يعنى ، گفتار رسول ( 3 ) و اين آن بود كه رسول - عليه السلام - با خداى تعالى شكايت قوم كرد و اصرار ايشان بر كفر . خداى تعالى گفت ( 4 ) : خداى گفتار او مىشنود در اين شكايت كه مىگويد ، بار خدايا ! اينان ( 5 ) گروهىاند كه ايمان نخواهند آوردن .
آنگه گفت : * ( فَاصْفَحْ عَنْهُمْ ) * ، عفو بكن ( 6 ) از ايشان . قتاده گفت : اين آيت پيش آيت قتال آمد . * ( وَقُلْ سَلامٌ ) * ، و بگوى : سلام . اى ، هذه كلمة سلامة ( 7 ) فسلم ( 8 ) بها منكم ، يعنى ، سخنى ( 9 ) با سلامت گوى . و قيل : سلام على تقدير : بيننا و بينكم سلام ، اى ، علامة سلم ( 10 ) با سلامت گوى . و قيل : سلام على تقدير : بيننا و بينكم سلام ، اى علامة سلم ( 11 ) كه ( 12 ) : السلام تحية لملتنا و امان لذمتنا . تا بدانند كه مسالم محارب نهاى ( 13 ) . و قيل قل سلام على معنى قوله : . . . وَإِذا خاطَبَهُمُ الْجاهِلُونَ قالُوا سَلاماً ( 14 ) . تا حلم خود و جهل [ 223 - پ ] ايشان به مردمان نمايد . آنگه بر سبيل تهديد گفت : * ( فَسَوْفَ يَعْلَمُونَ ) * ( 15 ) ، بدانند روز قيامت آنچه كردهاند ( 16 ) .
نافع و ابن عامر به « تا » ى خطاب خواندند : فسوف تعلمون ، بدانى ( 17 ) شما . و باقى قرا به « يا » ، خبرا عن الغايب .
هامش
( 1 ) . آج ، لا ، آد : يسمع .
( 2 ) . آج ، افزوده : به رفع لام .
( 3 ) . لا : نبى - عليه السلام .
( 4 ) . آج : گفتند .
( 5 ) . لا : اين .
( 6 ) . آج ، ما ، گا ، لا ، آد : كن .
( 7 ) . لا ، آد : سلام .
( 8 ) . گا ، آد : نسلم .
( 9 ) . لا : سخن .
( 11 - 10 ) . لا : سلام .
( 12 ) . گا افزوده : گفت .
( 13 ) . سالمى محارب نه ، ما ، آد : مسالمى ، محارب نهاى ، گا : مسالمى ، محارب نه ، لا : مسالمى ، نه محارب .
( 14 ) . سورهء فرقان ( 25 ) آيهء 63 .
( 15 ) . اساس : تعلمون كه با توجه به قرآن مجيد و ساير نسخ تصحيح شد .
( 16 ) . گا ، آد : كرده باشند .
( 17 ) . اساس : براى شما ، به قياس با نسخهء ما ، تصحيح شد .