آمد فى قوله : إِنَّ مَثَلَ عِيسى عِنْدَ اللَّه كَمَثَلِ آدَمَ خَلَقَه مِنْ تُرابٍ ( 1 ) .
* ( إِذا قَوْمُكَ مِنْه يَصِدُّونَ ) * ، كه [ 214 - ر ] ديدى قوم تو از او مىبرگرديدند ( 2 ) ، گفتند :
معنى آن است كه ، مشركان گفتند : محمد از ما آن مىخواهد كه او را سجده كنيم چنان كه ترسايان عيسى را .
عبد اللَّه عباس گفت : مناظرهء عبد اللَّه زبعرى خواست با رسول - عليه السلام - و قصت آن در سورة الانبيا برفت .
قرا خلاف كردند ( 3 ) در يصدون ، اهل مدينه و شام و بعضى كوفيان خواندند :
يصدون ، به ضم صاد من الصدود ، و هو الاعراض ، قال اللَّه تعالى : . . . يَصُدُّونَ عَنْكَ صُدُوداً ( 4 ) . و باقى قرا خواندند : يصدون .
آنگه در معنى او خلاف كردند : كسائى گفت : هما لغتان : صد يصد و يصد ، مثل :
يعرشون و يعرشون و يعكفون و يعكفون ( 5 ) ، و كذلك : شد يشد و يشد ، و نم ( 6 ) ينم و ينم ( 7 ) .
عبد اللَّه عباس گفت : معنى آن است كه يصيحون ( 8 ) ، از آن فرياد مىكنند . سعيد بن المسيب گفت : يصيحون ، بانگ مىدارند ( 9 ) . قتاده گفت : يجزعون ، از آن جزع مىكنند . قرظى گفت : از آن ضجر مىشوند .
وجهى ديگر در معنى ( 10 ) آيت آن گفتند كه ، چون اين آيت فرو ( 11 ) آمد كه : إِنَّكُمْ وَما تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّه حَصَبُ جَهَنَّمَ ( 12 ) . . . ، ترسايان ( 13 ) گفتند : ما راضى شديم ( 14 ) كه إله ما و خداى ( 15 ) ، عيسى ( 16 ) باشد و ( 17 ) با او به دوزخ شويم ، آنگه گفتند : ما ايمان نياريم ( 18 ) به آيتى كه مقتضى او آن بود ( 19 ) كه عيسى به دوزخ شود .
و وجهى ديگر آمد در تفسير اهل البيت - عليهم السلام - در معنى آيت ، و آن آن
هامش
( 1 ) . سورهء آل عمران ( 3 ) آيهء 59 .
( 2 ) . آج ، لا : برمىگردند ، گا ، آد : برگرديدند .
( 3 ) . آج ، ما : و اختلاف كردند .
( 4 ) . سورهء نساء ( 4 ) آيهء 61 .
( 5 ) . گا افزوده : يصحبون و يصحبون ، آد : يضجون و يضجون .
( 6 ) . آج : ندارد .
( 7 ) . لا : تم يتم يتم ، آج : تم و يتم .
( 8 ) . ما : يصفحون .
( 9 ) . گا ، لا ، آد ، افزوده : از آن .
( 10 ) . گا ، آد : ديگر معنى .
( 11 ) . آج ، ما ، آد : فرود .
( 12 ) . سورهء انبيا ( 21 ) آيهء 98 .
( 13 ) . ما : ترسايا .
( 14 ) . گا ، آد : كه ما راضىايم .
( 15 ) . آج ، ما ، گا ، لا ، آد ، افزوده : ما .
( 16 ) . ما ، گا ، لا ، آد : مسيح .
( 17 ) . گا ، لا ، آد ، افزوده : ما .
( 18 ) . آج : نياورديم .
( 19 ) . گا ، آد : به دينى كه مقتضى ان باشد .