گفت : تو دل مشغول مدار ( 1 ) كه اگر ما تو را ببريم ، * ( فَإِمَّا نَذْهَبَنَّ بِكَ ) * ( 2 ) * ( ) * ، و تو از ايشان كينه كشيده نباشى ( 3 ) ، من اين نيابت بكنم و از ايشان كينهء تو بتوزم ( 4 ) و انتقام تو بكشم . و گفتند : مراد آن است كه ، اگر ما تو را از مكه ببريم و تو از قريش انتقام نكشيده باشى ، ما اين انتقام بكشيم روز بدر . و در تفسير اهل البيت هست ( 5 ) :
فانا بعلى منهم منتقمون
، گفتند : از كرامت رسول ما يكى اين بود كه ، خداى تعالى هر پيغامبرى را عذاب امت به ايشان نمود ، رسول ما را گفت : تو بر من از آن گرامىترى كه تو را در حق امت مكروهى نمايم ، در حيات تو اينان را عذاب نكنم ، اما از پس تو فتنهها باشد كه ايشان در آن هلاك شوند . گفتند : تا خداى تعالى رسول را اين خبر داد . او را خندان نديدند .
* ( أَوْ نُرِيَنَّكَ الَّذِي وَعَدْناهُمْ ) * ، يا با تو نماييم آنچه وعده داديم ايشان را از عذاب .
گفتند : مراد روز بدر است . * ( فَإِنَّا عَلَيْهِمْ مُقْتَدِرُونَ ) * ، ما بر ايشان قادرايم به آن وجه كه ما خواهم ( 6 ) ، اگر معجل باشد اگر مؤجل ، از قبضت قدرت ما بيرون نهاند ( 7 ) .
* ( فَاسْتَمْسِكْ بِالَّذِي ) * ، تو آن كن كه كار تو است ، تمسك كن و دست در آويز و سختدار آنچه تو را فرمودهاند و وحى كردهاند كه تو بر راه راستى و استقامتى » و بر راه صلاح ، رهى كه مؤدى باشد [ 211 - پ ] با نجات و فلاح .
* ( وَإِنَّه لَذِكْرٌ لَكَ وَلِقَوْمِكَ ) * ، گفت اين قرآن شرفى است تو را و قوم تو را و نامى و ياد كردى . نظيره قوله : لَقَدْ أَنْزَلْنا إِلَيْكُمْ كِتاباً فِيه ذِكْرُكُمْ ( 9 ) . . . ، و گفتند : ذكر به معنى تذكير است ، يعنى در او تذكير و تنبيه است تو را و قوم تو را . * ( وَسَوْفَ تُسْئَلُونَ ) * ، و شما را بخواهند پرسيدن از اين قرآن تا چه كردى با او و حق گزاردى و حرمت او داشتى . و بر اوامر او كار كردى و از نواهى او منزجر شدى يا نه ؟ گفتند : مراد آن است كه اين كار در تو و قوم تو بماند ( 10 ) از قريش .
عبد اللَّه عباس گفت : رسول - عليه السلام - هر وقت وعده دادى كافران را و گفتى
هامش
( 1 ) . آج ، ما : مشغول دل مباش .
( 2 ) . گا : آيه را بر « كه اگر ما تو را ببريم » ، مقدم آورده است .
( 3 ) . آج : كينهء نكشيده باشى ، گا : تو انتقام و كينه از ايشان نكشيده باشى .
( 4 ) . گا ، آد : بستانيم .
( 5 ) . آج ، ما ، آد : عليه السلام آمد ، گا : عليهم السلام آمده ، لا : آمد .
( 6 ) . كذا در اساس و آب ، آج ، ما ، گا ، لا ، آد : خواهيم .
( 7 ) . گا ، آد : نيستند .
( 8 ) . آج ، ما ، لا : استقامت .
( 9 ) . سورهء انبيا ( 21 ) آيهء 10 .
( 10 ) . آج ، ما ، گا ، لا ، آد : بماند .