گويد ، ( 1 ) اگر مجبر .
* ( أَمْ آتَيْناهُمْ كِتاباً مِنْ قَبْلِه فَهُمْ بِه مُسْتَمْسِكُونَ ) * ، گفت : يا ما ايشان را كتابى داديم پيش از اين كه ايشان به آن تمسك كردهاند ( 2 ) . و قوله : * ( مِنْ قَبْلِه ) * ، اى ، من قبل القرآن .
* ( بَلْ قالُوا إِنَّا وَجَدْنا آباءَنا عَلى أُمَّةٍ وَإِنَّا عَلى آثارِهِمْ مُهْتَدُونَ ) * ، آنگه ايشان را به تقليد مذمت كرد و بنكوهيد ايشان را بر آن ، گفت : بل مىگويند اين مشركان كه ( 3 ) پدران خود را بر دينى و ملتى يافتيم . و امت اين جا به معنى ملت است . [ 203 - پ ] و ما بر اثر ايشان راه مىبريم . و در شاذ ، مجاهد و عمر عبد العزيز خواند ( 4 ) : « امة » ، به فتح « الف » ، اى ، مقصدا و طريقة من الام الذى هو القصد . و گفتند : « امت » به فتح « الف » ، نعمت باشد . قال عدى بن زيد :
ثم بعد الفلاح و الأمة
وارتهم هناك القبور
و گفتند : آن دو لغت است : امة و امة .
آنگه رسول را - عليه السلام - تسليت داد و دلخوشى و گفت : * ( وَكَذلِكَ ما أَرْسَلْنا مِنْ قَبْلِكَ ) * ، گفت : همچنين ما نفرستاديم پيش تو ، * ( فِي قَرْيَةٍ مِنْ نَذِيرٍ ) * ، در هيچ ده ( 5 ) از پيغامبرى . « من » زيادت است مؤكدة للنفى . * ( إِلَّا قالَ مُتْرَفُوها ) * ، الا گفتند منعمان ( 6 ) و مترفان آن شهر ، * ( إِنَّا وَجَدْنا آباءَنا عَلى أُمَّةٍ ) * ، ما پدران خود را بر راهى و طريقتى و ملتى يافتيم و ما بر پى ايشان به ايشان اقتدا مىكنيم .
* ( قالَ ) * ( 7 ) * ( أَ وَلَوْ جِئْتُكُمْ ) * ، قراءت عامه قرا بر امر است و قراءت ابن عامر و حفص عن عاصم : « قال » ، بر خبر ، بگوى اى محمد ! اگر من چيزى ( 8 ) آرم به شما كه راه نمايندهتر باشد از آن كه ( 9 ) پدران خود را بر آن يافتى . و جواب « لو » محذوف است و التقدير لاتبعتمونى ، متابعت كنى مرا . مشركان جواب دادند كه ما به آنچه شما را به آن فرستادهاند - و آن آيات است و شرايع - به آن كافرايم . ابو جعفر خواند : « جئناكم » به « نون » و « الف » على الجمع . و عامهء قرا « جئتكم » به « تا » ، خبرا عن نفس المتكلم
هامش
( 1 ) . گا ، آد ، افزوده : و .
( 2 ) . آج ، ما : كردند .
( 3 ) . آج ، ما ، گا ، لا ، افزوده : ما .
( 4 ) . آج ، ما ، گا ، لا ، آد : خواندند .
( 5 ) . آج ، لا : ديه ، ما : ديهى .
( 6 ) . گا ، آد : متنعمان .
( 7 ) . اساس ، آب ، آج ، ما ، گا : قل ، با توجه به قرآن مجيد تصحيح شد .
( 8 ) . ما : خبرى .
( 9 ) . آج ، ما ، گا ، لا ، آد : آنچه شما .