نه روشن ، از آن جا كه ايشان را كور ( 1 ) حشر كرده باشند ( 2 ) ، و گفتند : به دل نگرند و نظر دل خفى باشد . و « طرف » ، هم چشم باشد ، هم نظر . و چشم بر هم زدن را « طرف » خوانند ، يقال : رأيته به طرف عينه . و قول اول بهتر است ، معنى آن كه ، به چشم مذلت و نظر مهانت نگرند ذليلوار . * ( وَقالَ الَّذِينَ آمَنُوا ) * ، آنگه گفت در وقت چنين مؤمنان گويند كه : امروز ، روز زيانكاران است ( 3 ) كه جان و تن و اهل خود را زيان كرده است از آن جا كه او در دوزخ است و ممنوع از انتفاع به اهل مال ( 4 ) خود چه از ( 5 ) ميان ايشان حوايلى ( 6 ) است ، پس نه تن دارد ، نه اهل دارد ، نه مال دارد . آنگه گفت : ظالمان ( 7 ) كافران در عذابى مقيم دايم باشند كه آن را انقطاع نباشد .
آنگه گفت : * ( وَما كانَ لَهُمْ مِنْ أَوْلِياءَ ) * ، ايشان را هيچ يار و ياور نبود كه نصرت و حمايت كند از خداى ( 8 ) . و آن را كه [ 194 - ر ] خداى گمراه كند از بهشت ، او را راهى نبود كه بر خلاف خداى بتواند رفتن . و آن ديگر وجوه كه گفتيم ، هم محتمل است اين جا .
آنگه با خطاب مكلفان آمد ، گفت : * ( اسْتَجِيبُوا لِرَبِّكُمْ ) * ، اجابت كنى خدايتان را پيش از آن كه روزى آيد كه آن را مرد و مدفع نباشد ، يعنى ، روز قيامت . و گفتند :
روز مرگ ، از آن جا كه :
من مات فقد قامت قيامته
، آنگه گفت ظالمان را گويند در اين روز كه : * ( ما لَكُمْ مِنْ مَلْجَإٍ يَوْمَئِذٍ ) * ، شما را امروز ملجائى و پناهى نيست كه با او گريزى ، و شما را نكيرى ( 9 ) نيست و انكار نمىتوانى كردن بر عذاب و استخفاف كه ( 10 ) بر شما مىرود .
آنگه رسول را گفت بر سبيل تسليت : * ( فَإِنْ أَعْرَضُوا ) * ، اگر اين كافران برگردند و فرمان تو نبرند ، بر تو هيچ نيست ، ما تو را نفرستاديم تا تو نگهبان ايشان باشى كه ايشان را از كارى باز دارى و به كارى در آرى بقهر . * ( إِنْ عَلَيْكَ إِلَّا الْبَلاغُ ) * ، بر تو هيچ نيست الا بلاغ و رسانيدن ( 11 ) . آنگه از آن حديث برفت و در تقلب احوال آدمى آمد و آن
هامش
( 1 ) . گا ، آد : كه كورشان .
( 2 ) . گا ، آد ، افزوده : و بيانه قوله : * ( وَنَحْشُرُهُمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ عَلى وُجُوهِهِمْ عُمْياً ) *
( 3 ) . آج ، ما ، گا ، لا ، آد : امروز زيانكار آن است . [ سورهء بنى اسرائيل ( 17 ) آيهء 98 ] .
( 4 ) . آج ، ما ، گا ، لا ، آد : و مال .
( 5 ) . آج ، ما : او .
( 6 ) . آج ، ما ، گا ، لا ، آد : حوايل .
( 7 ) . آج ، ما ، گا ، لا ، آد : و كافران .
( 8 ) . گا ، آد : از غير خدا .
( 9 ) . گا ، آد : نكرى .
( 10 ) . گا ، آد : و عذاب به استحقاق .
( 11 ) . لا ، افزوده : پيغام .