عالم است . و « قدر » و « قتر » ، تضييق باشد .
* ( شَرَعَ لَكُمْ مِنَ الدِّينِ ما وَصَّى بِه نُوحاً ) * ، بيان كرد براى شما آنچه نوح ( 1 ) - عليه السلام - به آن اندرز و وصايت كرد . و براى آن نوح را تخصيص كرد كه اول كس كه او را شريعت بود ، نوح بود - عليه السلام . * ( وَالَّذِي أَوْحَيْنا إِلَيْكَ ) * ، و آنچه وحى كرديم به تو . و محل « ما » و « الذى » هر دو نصب است به وقوع شرع بر او . و كذلك قوله : * ( وَما وَصَّيْنا بِه إِبْراهِيمَ وَمُوسى وَعِيسى ) * ، و آنچه وصيت كرديم ابراهيم و موسى و عيسى را - عليهم السلام .
آنگه در معنى و وجه آيت خلاف كردند . قتاده گفت : معنى « ما » و « الذى » و « ما » ى ديگر - كه اسماء مبهم است - تحليل الحلال و تحريم الحرام ( 2 ) . حكم گفت :
تحريم الامهات و البنات است ، و آنچه شرح داد فى قوله : حُرِّمَتْ عَلَيْكُمْ أُمَّهاتُكُمْ ( 3 ) - الايه ، ( 4 ) بيان محرمات است در بيان ( 5 ) نكاح .
مجاهد گفت : نماز به پاى داشتن است و زكات دادن و اقرار دادن خداى را به طاعت كه اين ، آن دين است كه خداى نهاد براى پيغامبران ، و اين ، روايت و البى است از عبد الله عباس . * ( أَنْ أَقِيمُوا الدِّينَ ) * ، كه طاعت [ 177 - ر ] خداى به پاى دارى از ( 6 ) امتثال اوامر و انتها از نواهى او . و گفتند : دين توحيد است . و گفتند : خداى تعالى جمله پيغامبران را به اقامت دين فرستاد و اقامت سنت و الفت و جماعت و ترك فرقت ، و حمل كردن بر عموم اوليتر بود از فعل واجبات و مندوبات و اجتناب مقبحات . * ( كَبُرَ عَلَى الْمُشْرِكِينَ ) * ، بزرگ است و گران است بر مشركان ، آنچه تو ايشان را به آن مىخوانى از توحيد و ترك عبادت اصنام . [ الله ] ( 7 ) * ( يَجْتَبِي إِلَيْه مَنْ يَشاءُ ) * ، خداى تعالى برگزيند آن را كه خواهد براى رسالت خود . و گفتند : معنى آن است كه سخت مىآيد بر اين مشركان رسالت تو واان ( 8 ) كه تو يكيى از جملهء ايشان ، آنگه مخصوص بكنند تو را به نبوت و اداى رسالت ، و نمىدانند كه اين به اختيار خداى است ، كه خداى تعالى براى رسالت خود آن را برگزيند كه او خواهد و داند كه
هامش
( 1 ) . آج ، ما ، گا ، آد ، افزوده : را .
( 2 ) . آج ، ما ، گا ، لا ، آد ، افزوده : است .
( 3 ) . سورهء نساء ( 4 ) آيهء 23 .
( 4 ) . گا ، آد ، افزوده : و گفتند .
( 5 ) . آج ، ما ، گا ، لا ، آد : باب .
( 6 ) . لا : به .
( 7 ) . اساس و آب ندارد ، با توجه به ساير نسخهها از قرآن مجيد افزوده شد .
( 8 ) . واآن / با آن .