بپرسيد ، جواب نداد . بار سديگر ( 1 ) حذيفه گفت : من تو را خبر دهم ، بدان كه اين در مردى فرو ( 2 ) آمد نام او عبد الاله ، او ( 3 ) ، عبد اللَّه بر بهرى جويهاى مشرق فرود آمد ( 4 ) آن جا دو مدينه بنا كنند ( 5 ) بر كنار آن جوى چنان كه جوى از ميان هر دو فاصل باشد ، چون خداى تعالى [ 174 - ر ] خواهد تا زوال ملك ايشان كند و دولت ايشان ببرد ، آتشى بفرستد به شب و يك مدينه بسوزد چنان كه از او هيچ اثر نماند . اهل اين مدينهء ديگر از آن به تعجب فرو مانند ، بر ديگر روز جمله جباران آن ولايت در اين مدينهء ديگر حاضر آيند به نظارهء اين مدينهء سوخته . خداى تعالى بفرمايد تا خسف كنند ايشان را ، آن مدينهء ديگر به زمين فرو شود با هر كه در او باشد فذلك قوله : * ( حم عسق ) * يعنى ، حم عزيمة من اللَّه و سنة و قضاء ، انداخته شد عزمى و سنتى و قضايى از خداى تعالى .
و قيل : * ( حم عسق ) * ، « عين » عدلا منه ، « سين » به معنى سيكون ، « قاف » واقع بهما ، اى ، بالمدينتين . و مانند ( 6 ) خبرى است كه جرير بن عبد اللَّه روايت كرد كه رسول - عليه السلام - گفت : مدينهاى بنا كند ميان دجله و دجيل و قطربل و صرات ، جباران اهل زمين آن جا مجتمع شوند و جز آن ( 7 ) ، و مالهاى عالم آن جا جمع كنند ، خداى تعالى آن شهر به زمين فرو برد با اهلش ، آن دو ( 8 ) زمين زودتر رود ( 9 ) از آن كه ميخ آهن ( 10 ) در زمين نرم .
و گفتند عبد اللَّه مسعود ( 11 ) خواند : ( حم سق ) ، - بى عين - و گفت : « سين » ، هر امتىاند كه رفتند . و « قاف » ، هر فرقتىاند كه خواهند آمدن . و در مصحف عبد اللَّه مسعود ، عين نيست .
عكرمه گفت ، نافع الازرق عبد اللَّه عباس را پرسيد از * ( حم عسق ) * ، گفت : « حا » ، حلم خداى است ، و « ميم » مجد اوست ، و « عين » علم اوست ، و « سين » سناى اوست ، و « قاف » قدرت است . خداى تعالى به اين چيزها ( 12 ) قسم ياد كرد .
و ابو الجوزا روايت كرد از عبد اللَّه عباس كه گفت : « عين » ، عذاب ، « سين » ، [ 174 - پ ]
هامش
( 1 ) . ما ، گا ، آد : با رسيم ، آج : ديگر باره .
( 2 ) . آج ، ما ، گا ، آد : فرود .
( 3 ) . گا ، آد : يا .
( 4 ) . ما ، گا ، لا ، آد : آيد .
( 5 ) . ما : دو مدينه كند .
( 6 ) . آج ، ما ، گا ، لا ، آد ، افزوده : اين
( 7 ) . آج ، ما ، گا ، لا : خزاين ، آد : جز اين .
( 8 ) . آج ، ما ، گا ، آد : در .
( 9 ) . لا : روند .
( 10 ) . آج ، ما : آهنين .
( 11 ) . لا : عباس .
( 12 ) . آج ، ما : حرفها ، لا افزوده : حكم كرد و .